Hai Tượng là cặp quân được đánh giá cao trong trung cuộc — nhưng hiếm khi người ta nghĩ chúng tự chiếu hết được. Chiếu hết Boden là mẫu đẹp nhất chứng minh điều ngược lại: hai Tượng đan chéo nhau, mỗi Tượng khống chế một đường chéo, và Vua bị giam giữa những quân của chính mình.
Mẫu này mang tên kỳ thủ người Anh Samuel Boden, người đã dùng nó trong một ván đấu năm 1853.
Hình dạng của chiếu hết Boden
Mẫu hay gặp nhất: Vua đã nhập thành cánh Hậu, đứng ở c1 (hoặc c8). Các ô quanh Vua bị chặn bởi chính quân của nó — thường là Xe ở d1, Tốt ở b2, Mã ở d2. Hai Tượng đối phương:
- Một Tượng chiếu Vua theo một đường chéo.
- Tượng kia khống chế ô thoát còn lại theo đường chéo cắt ngang.
Hai đường chéo cắt nhau như hình chữ X — đó là dấu hiệu nhận ra Boden.
Ván mẫu năm 1853
Phân tích nước cuối:
- 14...Qxc3+! — Hậu đen ăn Tốt c3 kèm chiếu. Hậu không được bảo vệ, nhưng đó là mồi.
- 15.bxc3 — Trắng buộc phải ăn: Hậu chiếu dọc cột c, không quân trắng nào tới được c2 để chặn, và ô b1 đã bị Tượng f5 khống chế. Tốt b2 rời chỗ, mở đường chéo a3–c1.
- 15...Ba3# — Tượng chiếu Vua c1 theo đường chéo a3–c1. Vua không đi được:
- b1 và c2: đều nằm trên đường chéo f5–b1, bị Tượng f5 khống chế.
- d2: đã có Mã trắng đứng.
- d1: đã có Xe trắng đứng.
- b2: bị Tượng a3 khống chế.
- Không quân trắng nào chặn được ở b2 hay ăn được Tượng a3.
Máy xác nhận nước cuối là chiếu hết.
Điều kiện để Boden xuất hiện
- Vua nhập thành cánh Hậu (c1 hoặc c8) — mẫu này hiếm gặp với Vua nhập thành cánh Vua.
- Các ô cạnh Vua bị chính quân nhà chiếm — Xe d1, Mã hoặc Tượng d2.
- Hai Tượng đối phương còn trên bàn, một đi ô trắng, một đi ô đen.
- Lớp Tốt che Vua có thể bị phá, thường bằng một cú bỏ quân vào c3 (hoặc c6).
Khi thấy đối phương nhập thành cánh Hậu và bạn còn cặp Tượng, hãy tìm đường chéo a3–c1 (hoặc a6–c8) và đường chéo cắt ngang tới b1 (hoặc b8).
Biến thể thường gặp
- Không cần bỏ Hậu: nếu lớp Tốt đã bị phá sẵn, chỉ một nước Tượng là đủ.
- Bỏ quân khác: đôi khi là Mã hoặc Xe hy sinh ở c3 thay vì Hậu.
- Phía Đen bị Boden: Vua đen ở c8, Xe d8, Tượng trắng chiếu từ a6 và khống chế b8 từ đường chéo h2–b8.
Phòng thủ trước Boden
- Khi nhập thành cánh Hậu, giữ đường chéo a3–c1 an toàn: Tốt b2 là lá chắn quan trọng.
- Tạo ô thoát cho Vua, ví dụ đưa Vua về b1 sớm để không bị giam ở c1.
- Đừng để các ô cạnh Vua đầy quân nhà. Một Xe ở d1 và Mã ở d2 cùng lúc là công thức cho chiếu hết giam.
- Đổi một Tượng đối phương nếu thấy cặp Tượng của họ nhắm vào cánh Hậu của bạn.
- Cẩn thận với nước bỏ quân ở c3: khi đối phương đưa quân tới c3, tính kỹ trước khi ăn.
Boden và các mẫu chiếu hết khác
Boden cùng "họ" với những mẫu dùng quân của chính đối phương làm tường giam Vua:
- Chiếu hết Mã ngạt thở — Vua bị chính quân nhà vây, Mã chiếu.
- Chiếu hết hàng cuối — Tốt nhà chặn đường thoát, Xe chiếu.
- Chiếu hết Anastasia — Mã khoá hai ô, Xe chiếu dọc cột biên.
Nhận ra điểm chung giúp bạn tìm đòn nhanh hơn: nhìn quanh Vua đối phương, ô nào đã bị chính quân của họ chặn?
Vì sao hai Tượng lại mạnh như vậy ở đây
Trong hầu hết các mẫu chiếu hết, quân chiếu cần một quân khác khoá ô thoát. Ở Boden, hai Tượng làm cả hai việc: một Tượng chiếu, Tượng kia khoá. Điều kiện là hai Tượng đi hai màu ô khác nhau, nên chúng phủ được cả ô trắng lẫn ô đen quanh Vua. Đây cũng là lý do người chơi đánh giá cao cặp Tượng: hai Tượng cùng nhau khống chế những ô mà một Tượng đơn lẻ không bao giờ chạm tới.
Ván mẫu dạy thêm điều gì
Ngoài mẫu chiếu hết, ván Schulder – Boden còn cho thấy vài bài học:
- Nhập thành cánh Hậu có rủi ro riêng: Vua ở c1 gần các cột và đường chéo mở hơn so với Vua ở g1.
- Quân nhà có thể thành gánh nặng: Xe d1 và Mã d2 của Trắng, vốn là quân phòng thủ, lại chặn đường thoát của chính Vua mình.
- Bỏ quân lớn để mở đường là ý tưởng đáng xét mỗi khi lớp che Vua đối phương chỉ còn một hai quân.
Luyện nhận ra Boden
- Bày lại ván mẫu và đi thử các nước cuối qua liên kết Tự đi thử thế này với máy. Thử đổi vị trí Mã d2 — nếu ô d2 trống, Boden còn thành không?
- Tìm mẫu trong ván của mình: mỗi khi đối phương nhập thành cánh Hậu, kiểm tra đường chéo a3–c1.
- Luyện thêm các bài chiếu hết trong mục đòn chiếu hết.
Câu hỏi thường gặp
Chiếu hết Boden là gì?
Là mẫu chiếu hết bằng hai Tượng có đường chéo cắt nhau, thường nhắm vào Vua đã nhập thành cánh Hậu và bị chính quân nhà chặn các ô thoát.
Vì sao gọi là Boden?
Theo tên kỳ thủ người Anh Samuel Boden, người dùng mẫu này trong ván đấu với Schulder năm 1853.
Có cần bỏ Hậu mới chiếu được Boden không?
Không nhất thiết. Bỏ Hậu chỉ cần khi phải phá lớp Tốt che Vua. Nếu đường chéo đã mở, một nước Tượng là đủ.
Boden có xảy ra với Vua nhập thành cánh Vua không?
Rất hiếm. Mẫu này gần như luôn xuất hiện khi Vua ở c1 hoặc c8.
Làm sao tránh bị chiếu hết Boden?
Giữ Tốt b che đường chéo, đưa Vua về b1 hoặc b8 sớm, và không để các ô cạnh Vua bị quân nhà chiếm hết.
Boden có liên quan tới cặp Tượng không?
Có. Chiếu hết Boden là ví dụ đẹp nhất cho sức mạnh của cặp Tượng: hai Tượng khác màu ô cùng phủ cả ô trắng lẫn ô đen quanh Vua.
