1.e4 là nước mở đầu phổ biến nhất trong lịch sử cờ vua. Bobby Fischer gọi nó là "tốt nhất theo thử thách", và ở mọi trình độ, từ ván chơi ở quán tới giải vô địch thế giới, nó chiếm một phần rất lớn trong các ván cờ.
Lý do dễ hiểu: Tốt e4 chiếm ngay một ô trung tâm, khống chế d5 và f5, đồng thời mở hai đường cùng lúc — đường chéo cho Tượng f1 và đường chéo cho Hậu d1. Sau một nước, Trắng đã sẵn sàng ra quân cánh Vua và nhập thành rất nhanh.
Nhưng đi 1.e4 xong, bạn cần biết đối phương sẽ đáp gì. Bài này đi qua bảy cách đáp hay gặp nhất và một hướng đi tiếp đơn giản cho Trắng với mỗi cách.
Tổng quan bảy cách đáp
| Đen đáp | Tên khai cuộc | Tính chất | Trắng đi tiếp đơn giản |
|---|---|---|---|
| 1...e5 | Ván cờ mở | Cân bằng, nhiều chiến thuật | 2.Nf3 |
| 1...c5 | Phòng thủ Sicilian | Sắc, bất đối xứng | 2.Nf3 rồi 3.d4 |
| 1...e6 | Phòng thủ Pháp | Chắc, đóng | 2.d4 |
| 1...c6 | Phòng thủ Caro-Kann | Rất chắc | 2.d4 |
| 1...d5 | Phòng thủ Scandinavian | Đối đầu ngay | 2.exd5 |
| 1...Nf6 | Phòng thủ Alekhine | Khiêu khích | 2.e5 hoặc 2.Nc3 |
| 1...g6 / 1...d6 | Hiện đại / Pirc | Nhường trung tâm | 2.d4 |
Không cần thuộc hết. Người cầm Trắng ở trình độ câu lạc bộ chỉ cần một hướng đi hợp lý cho mỗi dòng, còn lại dựa vào nguyên tắc: chiếm trung tâm, ra quân nhẹ, nhập thành.
1...e5: ván cờ mở
Đen đối xứng lại. Nước tự nhiên nhất là 2.Nf3, vừa ra quân vừa tấn công Tốt e5. Đen thường bảo vệ bằng 2...Nc6, và Trắng chọn một trong hai hướng phổ biến: 3.Bc4 (khai cuộc Ý) hoặc 3.Bb5 (khai cuộc Tây Ban Nha).
Với người mới, khai cuộc Ý dễ hiểu hơn: kế hoạch rõ ràng (c3, d4 hoặc d3 tuỳ phong cách), các đòn nhắm f7 xuất hiện thường xuyên.
1...c5: phòng thủ Sicilian
Cách đáp phổ biến nhất của Đen ở trình độ cao. Đen không đối xứng mà tranh ô d4 từ cánh. Đường chính của Trắng gọi là Sicilian mở: 2.Nf3, rồi 3.d4 đổi Tốt để mở trung tâm.
Sicilian mở có rất nhiều lý thuyết. Nếu không muốn học nhiều, nhiều người chơi chọn 2.Nc3 hoặc 2.c3 (biến Alapin) để tránh những biến sắc nhất.
1...e6: phòng thủ Pháp
Đen chuẩn bị ...d5 để đối đầu trung tâm. Trắng đi 2.d4, chiếm trọn trung tâm, và sau 2...d5 chọn giữa 3.e5 (biến Tiến, khoá trung tâm), 3.Nc3 hoặc 3.exd5 (biến Đổi, đơn giản).
Một điều đáng biết: trong phòng thủ Pháp, Tượng c8 của Đen thường bị chính Tốt e6 chặn. Kế hoạch của Trắng nhiều khi là giữ cho quân này "xấu" mãi.
1...c6: phòng thủ Caro-Kann
Cũng chuẩn bị ...d5, nhưng khác phòng thủ Pháp ở chỗ Tượng c8 không bị chặn — nó có thể ra f5 hoặc g4 trước khi Đen đi e6. Trắng đi 2.d4 d5, rồi 3.Nc3, 3.e5 hoặc 3.exd5 đều hợp lý. Caro-Kann nổi tiếng chắc chắn; Trắng cần kiên nhẫn chứ không nên mong thắng nhanh.
1...d5: phòng thủ Scandinavian
Đen đối đầu ngay. Trắng ăn 2.exd5, và nếu Đen ăn lại bằng Hậu, Trắng ra Mã đuổi Hậu với tempo.
Tuy vậy, Scandinavian là phòng thủ hợp lệ và có nhiều người chơi giỏi dùng. Hậu thường lùi về a5 hoặc d6, và Đen ra quân khá nhanh.
1...Nf6: phòng thủ Alekhine
Đen mời Trắng đuổi Mã: 2.e5 Nd5 3.d4, Trắng có trung tâm lớn nhưng Đen hi vọng tấn công nó sau. Người không muốn tranh cãi lý thuyết có thể đi 2.Nc3, đưa ván cờ về thế bình thường.
1...g6 hoặc 1...d6: nhường trung tâm
Đen cho Trắng lấy trung tâm rồi tấn công nó bằng Tượng fianchetto và các đòn phá Tốt sau. Trắng cứ 2.d4, rồi Nc3, Nf3, Be2 và nhập thành. Nguyên tắc là đủ: lấy trung tâm khi được mời, rồi giữ nó cẩn thận.
Ba lỗi hay gặp của người đi 1.e4
Ra Hậu h5 sớm. Đòn chiếu hết 4 nước thắng người mới nhưng người biết đỡ sẽ đuổi Hậu và ra quân nhanh hơn bạn.
Quên Tốt e4 cũng cần được bảo vệ. Sau 1.e4 e5 2.Nf3 Nf6, Tốt e4 bị tấn công. Nhiều người mải tấn công e5 mà quên e4.
Đẩy d4 mà không chuẩn bị. Trong nhiều khai cuộc, d4 là nước quan trọng, nhưng đẩy khi chưa đủ quân hỗ trợ thì Tốt d4 bị đổi và trung tâm tan.
Bắt đầu thế nào
Chọn một cách đi tiếp cho 1...e5 và một cho 1...c5 — hai cách đáp này chiếm phần lớn các ván bạn sẽ gặp. Với các cách đáp khác, dựa vào nguyên tắc cho tới khi gặp đủ nhiều để thấy cần học thêm.
Cách luyện nhanh nhất là chơi với máy, cầm Trắng, đi 1.e4 mỗi ván, và sau ván xem máy đáp những gì. Máy ở mức Trung bình trở lên dùng nhiều cách đáp khác nhau, đủ để bạn gặp gần hết bảng trên sau vài chục ván. Khi thấy mình hay dính bẫy ở một dòng, đọc mục bẫy khai cuộc.
Câu hỏi thường gặp
1.e4 hay 1.d4 tốt hơn?
Cả hai đều tốt ngang nhau ở mọi trình độ. 1.e4 thường dẫn tới ván cờ mở, nhiều chiến thuật; 1.d4 thường dẫn tới thế trận đóng hơn, nhiều kế hoạch. Người mới nên thử 1.e4 trước vì ra quân nhanh và dễ thấy đòn.
Đen nên đáp 1.e4 bằng gì?
Với người mới, 1...e5 là lựa chọn dễ học nhất vì nó dạy đúng các nguyên tắc khai cuộc. Khi đã chơi ổn định, có thể thử phòng thủ Sicilian hoặc Caro-Kann tuỳ phong cách.
Có cần học thuộc các biến sau 1.e4 không?
Không cần ở trình độ mới. Nắm một hướng đi tiếp cho mỗi cách đáp phổ biến và các nguyên tắc chung là đủ để chơi tốt tới khoảng 1400–1500 điểm.
Mới chơi 1.e4 thì nên học cách đáp nào trước?
Học cách đi tiếp khi Đen đáp 1...e5 trước, vì đó là cách đáp bạn gặp nhiều nhất ở trình độ mới và nó dạy đúng các nguyên tắc ra quân. Sau đó là 1...c5 (Sicilian), vì Sicilian phổ biến dần khi trình độ đối thủ tăng lên. Các cách đáp còn lại có thể dựa vào nguyên tắc cho tới khi bạn gặp chúng thường xuyên.
Vì sao 1.e4 được gọi là nước mở đầu tốt nhất?
Vì nó chiếm trung tâm, mở đường cho hai quân (Tượng và Hậu) chỉ trong một nước, và giúp Trắng nhập thành nhanh. Tuy vậy, đó là quan điểm; máy tính hiện đại đánh giá 1.e4, 1.d4, 1.c4 và 1.Nf3 gần như ngang nhau.