Máy là bạn tập lý tưởng: không bao giờ bận, không bao giờ cáu, có mọi trình độ từ người mới tới mạnh hơn nhà vô địch thế giới, và sau mỗi ván còn chỉ ra bạn sai ở đâu. Vậy mà nhiều người chơi với máy hàng trăm ván vẫn không giỏi lên.
Lý do thường là cách chơi: chọn mức quá dễ để thắng cho vui, hoặc quá khó rồi thua liên tục; đi lại nước (undo) mỗi khi sai; không bao giờ xem lại ván. Bài này đưa ra cách chơi với máy để mỗi ván thật sự là một buổi luyện.
Chọn mức: thắng khoảng một nửa
Quy tắc đơn giản nhất: chọn mức mà bạn thắng khoảng 40–60% số ván. Thấp hơn thì bạn không bị thử thách; cao hơn thì bạn thua vì những đòn quá khó để học được gì.
Trên bàn cờ của Đánh Cờ Vua (và Cờ Vua Số), máy có năm mức:
- Người mới và Dễ: được làm để đánh giống người đang học — phần lớn đi nước hợp lý, thỉnh thoảng sơ hở. Hợp để làm quen luật và nguyên tắc.
- Trung bình: ít sơ hở hơn, bắt đầu trừng phạt những nước đi vô định. Mức này hợp để luyện trung cuộc.
- Khó và Cao thủ: máy đánh rất chính xác. Dùng để luyện tàn cuộc thắng, thử các thế cờ cụ thể, không phải để chơi cả ván khi còn đang học.
Khi thắng một mức ba bốn ván liền, lên mức trên. Khi thua năm ván liền, xuống một mức và tìm lý do.
Đừng đi lại nước
Nút "Đi lại" tiện, nhưng dùng nó mỗi khi sai là bỏ qua đúng phần có giá trị nhất: cảm giác phải sống với sai lầm của mình. Trong ván với người thật không có nút đi lại, và thói quen "đi thử rồi rút" làm bạn đi ẩu hơn.
Chỉ dùng "Đi lại" trong hai trường hợp: bạn chạm nhầm ô (lỗi thao tác, không phải lỗi tư duy), hoặc bạn đang cố tình luyện một thế cờ cụ thể và muốn thử nhiều cách.
Đặt mục tiêu cho từng ván
Chơi mười ván không mục tiêu kém hơn chơi ba ván có mục tiêu. Trước mỗi ván, chọn một điều để tập trung:
- "Ván này tôi nhập thành trước nước 10."
- "Ván này trước mỗi nước tôi hỏi máy vừa đe doạ gì."
- "Ván này tôi thử khai cuộc Ý cầm Trắng."
- "Ván này khi đổi Hậu, tôi đưa Vua vào trung tâm ngay."
Sau ván, tự chấm: đã làm được mục tiêu chưa? Mục tiêu nhỏ và cụ thể giúp thói quen hình thành nhanh hơn nhiều so với "cố chơi hay".
Dùng máy để luyện những thứ khó luyện với người
Máy có một lợi thế người không có: bạn có thể bắt đầu ván từ bất kỳ thế cờ nào và chơi lại bao nhiêu lần tuỳ thích. Tận dụng điều này cho ba loại luyện tập:
Tàn cuộc thắng. Đặt thế Hậu và Vua đấu Vua, Xe và Vua đấu Vua, và chiếu hết máy ở mức Cao thủ. Máy chạy Vua rất khéo — thắng được nó thì bạn thắng được mọi người. Trong các bài viết của trang, dưới mỗi sơ đồ có nút Tự đi thử thế này với máy để mở đúng thế đó.
Thế cờ bạn hay thua. Nếu bạn hay thua ở một khai cuộc cụ thể, chơi lại đúng thế đó với máy nhiều lần, mỗi lần thử một cách khác.
Giữ hoà thế kém. Mở một thế đang kém một Tốt và cố giữ hoà trước máy mức Khó. Kỹ năng phòng thủ ít ai luyện, nhưng nó cứu rất nhiều ván.
Học lại từ máy sau ván
Đây là phần quan trọng nhất và bị bỏ nhiều nhất. Hết ván, bấm Xem vì sao thua (hoặc Xem lại ván khi thắng). Máy sẽ:
- chấm độ chính xác của bạn và của máy;
- liệt kê những nước làm bạn mất nhiều nhất;
- vẽ mũi tên đỏ cho nước bạn đi và mũi tên xanh cho nước tốt hơn.
Đừng đọc hết. Chỉ xem một hai nước "Sai lầm lớn" và hỏi: vì sao mình đi nước đó? Thường câu trả lời rơi vào một trong vài loại — không thấy đe doạ, tính sai, đi vội. Ghi lại loại lỗi. Sau hai chục ván, bạn sẽ biết chính xác điểm yếu của mình.
Cái bẫy của việc chỉ chơi với máy
Máy tốt để luyện, nhưng chơi với người vẫn cần. Ba điều máy không dạy được:
- Áp lực tâm lý. Người thật có thể đi nhanh để ép bạn, đề nghị hoà, hoặc chơi rất liều. Máy thì không.
- Kiểu sai của người. Máy mức thấp sai "giống người" nhưng không hoàn toàn. Người thật có những kiểu sai rất riêng mà bạn học cách khai thác qua kinh nghiệm.
- Quản lý thời gian trong ván căng. Với máy, bạn thường chơi không đồng hồ; với người, đồng hồ là một phần của trận đấu.
Một tỉ lệ hợp lý cho người đang học: khoảng một nửa số ván với máy để luyện có mục tiêu, một nửa với người để kiểm tra kết quả.
Bắt đầu ngay
Mở bàn cờ, chọn mức Dễ nếu bạn mới học hoặc Trung bình nếu đã chơi được một thời gian, đặt một mục tiêu cho ván đầu tiên và chơi không đồng hồ. Hết ván, xem lại một nước sai lớn nhất. Làm như vậy mười ván, bạn sẽ thấy khác biệt. Các cách khác để tận dụng máy có trong mục đánh với máy.
Câu hỏi thường gặp
Chơi với máy có làm mình giỏi lên không?
Có, nếu mỗi ván có mục tiêu và bạn xem lại những nước sai lớn sau ván. Chơi liên tục không mục tiêu, không xem lại thì tiến bộ rất chậm.
Nên chọn mức khó nào?
Mức mà bạn thắng khoảng một nửa số ván. Thắng dễ quá thì lên mức, thua liên tục thì xuống mức.
Có nên dùng nút đi lại khi chơi với máy?
Hạn chế tối đa. Chỉ dùng khi bấm nhầm hoặc khi cố ý luyện một thế cờ cụ thể. Đi lại mỗi khi sai làm mất thói quen suy nghĩ trước khi đi.
Máy mức Cao thủ mạnh cỡ nào?
Mạnh hơn mọi kỳ thủ con người. Không nên dùng mức này để chơi cả ván khi đang học, mà dùng để luyện các thế tàn cuộc thắng hoặc kiểm tra các ý tưởng cụ thể.