Trong số các bẫy khai cuộc nổi tiếng, bẫy Légal có lẽ là cái đẹp nhất. Trắng làm một việc trông như sai lầm ngớ ngẩn — để Hậu bị ăn — rồi ba nước sau chiếu hết Vua đen chỉ bằng một Tượng và hai Mã. Cái bẫy mang tên Kermur de Légal, một kỳ thủ Pháp thế kỷ 18, và đến nay vẫn bắt được người chơi ở mọi quán cờ, mọi trang cờ trực tuyến.
Nhưng bài này không chỉ để bạn thuộc một chuỗi nước. Điều quan trọng hơn là hiểu vì sao nó thành công — và nhận ra thế cờ mà nếu bạn đi theo bẫy, chính bạn sẽ thua.
Toàn bộ cái bẫy
Đi từng bước:
- 3...Bg4 — Đen ra Tượng ghim Mã f3 vào Hậu d1. Đây là ghim tương đối: Mã vẫn đi được, chỉ là đi thì Hậu bị lộ.
- 4...g6? — nước sai quyết định. Đen chuẩn bị ra Tượng f8 lên g7, nhưng bỏ quên Tốt e5 chỉ còn Tốt d6 bảo vệ, và ô f7 chỉ còn Vua che.
- 5.Nxe5! — Trắng "phá" đòn ghim. Mã ăn Tốt e5, để Hậu d1 cho Tượng g4 ăn.
- 5...Bxd1?? — Đen ăn Hậu, và thua ngay.
- 6.Bxf7+ Ke7 — Tượng chiếu, Vua đen chỉ còn một ô: e7.
- 7.Nd5# — Mã c3 nhảy vào d5 chiếu, Vua không còn ô nào: chiếu hết.
Trong thế cuối, ba quân nhẹ của Trắng khống chế toàn bộ ô quanh Vua đen: Tượng f7 giữ e8 và e6, Mã e5 giữ d7 và f7, Mã d5 chiếu và giữ e7, c7, f6. Không cần Hậu nữa.
Điều thú vị: Trắng vẫn lời kể cả khi Đen không ăn Hậu
Người mới hay nghĩ bẫy chỉ có tác dụng nếu đối phương "sập". Với bẫy Légal thì không. Nếu Đen tỉnh táo và không ăn Hậu mà ăn lại Mã bằng 5...dxe5, Trắng lấy lại quân bằng 6.Qxg4 — và vẫn hơn một Tốt.
Theo đánh giá của Stockfish trên chính trang này, sau 4...g6 thì nước 5.Nxe5 cho Trắng hơn khoảng 2 Tốt dù Đen phản ứng tốt nhất. Nghĩa là 4...g6 là một nước sai thật sự, còn cái bẫy chỉ là phần thưởng thêm nếu đối phương tham.
Khi nào đi theo bẫy lại là tự sát
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Nhiều người học bẫy Légal xong, rồi cứ thấy Tượng đen ghim Mã f3 là bỏ Hậu đi Nxe5. Kết quả thường là mất quân trắng.
Bẫy chỉ chạy khi có đủ ba điều kiện:
- Tốt e5 của Đen không được quân nào khác ngoài Tốt d6 bảo vệ — để Nxe5 là ăn được Tốt thật.
- Mã c3 nhảy được vào d5 — ô d5 là ô chiếu hết cuối cùng.
- Ô f7 chỉ có Vua bảo vệ, và ô e7 là ô thoát duy nhất của Vua sau khi bị chiếu.
Chỉ cần Đen đi một nước khác thay vì 4...g6 — ví dụ 4...Nc6, ra Mã bảo vệ e5 — là mọi thứ thay đổi:
Ở thế này, Đen chỉ cần ăn lại Mã bằng Mã c6 — không ăn Hậu — và Trắng mất trắng một quân, lại vẫn còn bị ghim. Người đi theo "công thức" bẫy Légal mà không kiểm tra điều kiện sẽ thua ngay khai cuộc.
Bài học lớn hơn: ghim tương đối không phải là ghim tuyệt đối
Bẫy Légal dạy một điều áp dụng cho cả ván cờ, không chỉ khai cuộc: quân bị ghim tương đối vẫn đi được. Khi Tượng ghim Mã vào Hậu (không phải vào Vua), bên bị ghim có quyền bỏ Hậu nếu đổi lại được thứ lớn hơn — ở đây là chiếu hết.
Với bên ghim, bài học ngược lại: đừng coi đòn ghim tương đối là chắc chắn. Trước khi dựa vào nó, hỏi: nếu quân bị ghim cứ đi, đối phương được gì?
Cách tự vệ khi cầm Đen
Nếu bạn thích ra Tượng g4 ghim Mã f3 (rất phổ biến trong phòng thủ Philidor và nhiều khai cuộc khác), vài thói quen giúp không bao giờ dính bẫy:
- Bảo vệ Tốt e5 bằng quân trước khi ghim, hoặc ngay sau đó — thường là Mã c6.
- Để ý ô f7 khi Tượng trắng đã ở c4. Ô này chỉ có Vua giữ ở đầu ván.
- Khi đối phương bỏ Hậu, dừng lại một giây. Một kỳ thủ bỏ Hậu không phải vì vô tình — hãy tìm xem họ nhắm tới đâu trước khi ăn. Trong bẫy Légal, câu hỏi "sau khi mình ăn Hậu, Trắng có nước chiếu nào không?" là đủ để thấy 6.Bxf7+.
Cách tận dụng khi cầm Trắng
Nếu bạn cầm Trắng và thấy đối phương vừa đi Tượng g4 ghim Mã:
- Kiểm tra Tốt e5 có được bảo vệ bằng quân không. Nếu có (Mã c6, Hậu e7...), quên bẫy đi.
- Kiểm tra Mã c3 có tới được d5 không và ô d5 có bị Đen khống chế không.
- Tính đến cuối chuỗi: nếu Đen không ăn Hậu mà ăn Mã, bạn có lấy lại được quân không (Qxg4 như trên)?
Chỉ khi cả ba đều ổn, 5.Nxe5 mới là nước đi đúng. Và khi nó đúng, nó là nước đi đẹp nhất ván.
Tự thử
Bấm Tự đi thử thế này với máy dưới sơ đồ thứ hai, cầm Trắng và xem bạn giữ được lợi thế trước máy không. Sau đó thử sơ đồ thứ ba — cầm Đen và trừng phạt nước đi "theo công thức" của Trắng. Hai lần thử này dạy nhiều hơn là thuộc lòng chuỗi nước. Muốn gặp các bẫy khác, xem bẫy chiếu hết 4 nước, hoặc chơi với máy và để ý mỗi lần máy ra Tượng ghim Mã của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Bẫy Légal là gì?
Là bẫy khai cuộc trong đó Trắng để Hậu bị Tượng đen ăn, rồi chiếu hết bằng ba quân nhẹ: Tượng ăn f7 chiếu, Vua đen chạy e7, Mã nhảy d5 chiếu hết.
Nếu Đen không ăn Hậu thì sao?
Nếu Đen ăn lại Mã bằng Tốt, Trắng ăn lại Tượng g4 bằng Hậu và hơn một Tốt với thế cờ tốt hơn. Vì vậy nước đi của Trắng vẫn đúng ngay cả khi Đen không sập bẫy.
Có nên luôn bỏ Hậu khi Mã f3 bị Tượng ghim?
Không. Chỉ khi Tốt e5 không được quân nào bảo vệ, Mã tới được d5 và ô f7 yếu. Nếu Đen đã ra Mã c6 bảo vệ e5, bỏ Hậu đi Nxe5 là mất quân.
Vì sao Mã bị ghim mà vẫn đi được?
Vì đó là ghim tương đối — phía sau Mã là Hậu, không phải Vua. Luật chỉ cấm đi quân bị ghim vào Vua. Ghim vào Hậu thì quân vẫn đi được, chỉ là phải chấp nhận để lộ Hậu.
