Bạn đã chuẩn bị cách đáp 1.e4 và 1.d4. Rồi đối phương mở ván bằng 1.b3, hoặc 1.f4, hoặc thậm chí 1.b4. Nhiều người chơi phong trào lúng túng ngay từ nước đầu, suy nghĩ quá lâu, hoặc cố "trừng phạt" nước lạ bằng những nước liều.
Tin tốt: bạn không cần học thuộc cách đáp từng nước lạ. Phần lớn nước mở đầu ít gặp đều có thể đối phó tốt bằng nguyên tắc khai cuộc cơ bản. Bài này giải thích cách nghĩ khi gặp nước lạ, và vài lưu ý cho những nước ít gặp phổ biến nhất trong cờ online.
Vì sao có người đi nước lạ
- Tránh lý thuyết: họ muốn đưa bạn ra khỏi những khai cuộc bạn đã học.
- Thói quen cá nhân: họ đã chơi nước đó nhiều năm và hiểu rõ thế cờ.
- Giăng bẫy: một số nước lạ có bẫy riêng, như gambit Englund cho Đen.
- Cho vui: trong cờ nhanh online, nhiều người thích thử nghiệm.
Nước lạ không có nghĩa là nước tệ. Một số nước ít gặp như 1.g3 hay 1.b3 hoàn toàn hợp lý. Một số khác như 1.b4 thì kém chính xác hơn nhưng vẫn chơi được.
Nguyên tắc chung khi gặp nước lạ
- Chiếm trung tâm: đặt Tốt ở e5 hoặc d5 (khi cầm Đen). Nếu đối phương không chiếm trung tâm, bạn chiếm.
- Ra quân nhẹ: Mã và Tượng ra những ô tự nhiên.
- Nhập thành sớm.
- Đừng tham ăn: nếu đối phương thí Tốt, chỉ ăn khi bạn chắc là an toàn.
- Đừng cố "trừng phạt" bằng nước liều: một nước lạ hiếm khi tệ tới mức bị trừng phạt ngay. Chơi hợp lý là đủ.
Với năm nguyên tắc này, bạn thường có thế cờ tốt sau mười nước. Xem thêm nước mở đầu e4 và các bài trong mục nước mở đầu.
1.b3: Tượng nhắm đường chéo dài
Trắng chuẩn bị đưa Tượng c1 về b2, nhắm vào trung tâm và Vua đen nếu Đen nhập thành cánh Vua.
Lưu ý khi cầm Đen:
- Chiếm trung tâm bằng e5 hoặc d5.
- Nếu Tượng trắng ở b2 nhắm e5, hãy bảo vệ Tốt e5 bằng Mã c6 hoặc Tốt d6.
- Cẩn thận với đường chéo dài a1–h8 khi nhập thành cánh Vua.
1.f4: Chiếm e5 từ cánh Vua
Trắng khống chế ô e5 và chuẩn bị tấn công cánh Vua. Nước này làm yếu một chút đường chéo tới Vua trắng (ô e1–h4).
Lưu ý khi cầm Đen:
- Chiếm trung tâm bằng d5, ra quân tự nhiên.
- Để ý đường chéo e1–h4: đôi khi Hậu đen có thể chiếu ở h4 nếu Trắng đẩy thêm Tốt g sai lúc.
- Không cần vội vàng tấn công; thế cờ thường chiến lược.
1.g3: Fianchetto chuẩn bị
Trắng chuẩn bị đưa Tượng f1 về g2. Đây là một nước rất vững, thường chuyển thành những hệ thống quen thuộc.
Lưu ý khi cầm Đen:
- Chiếm trung tâm bằng d5 hoặc e5.
- Ra quân bình thường.
- Nếu muốn giảm sức mạnh của Tượng g2, có thể đặt Tốt ở c6, d5 để chắn đường chéo.
1.b4: Gambit Polish (Sokolsky)
Trắng đẩy Tốt b ra ngay, chuẩn bị Tượng b2. Tốt b4 có thể bị tấn công sớm.
Lưu ý khi cầm Đen:
- Một cách đáp phổ biến là e5, đồng thời tấn công Tốt b4 bằng Tượng f8.
- Chiếm trung tâm và ra quân nhanh.
- Đừng chỉ tập trung vào Tốt b4; phát triển quân quan trọng hơn.
1.Mc3 và 1.Mf3: Ra Mã trước
Những nước này hoàn toàn hợp lý. 1.Mf3 đặc biệt phổ biến và linh hoạt, có thể chuyển thành nhiều khai cuộc khác nhau.
Lưu ý khi cầm Đen:
- Chiếm trung tâm, ra quân bình thường.
- Không có gì đặc biệt phải sợ.
Khi cầm Trắng và đối phương đáp lạ
Cùng nguyên tắc đó áp dụng cho Trắng. Nếu đối phương đáp 1.e4 bằng một nước lạ như 1...a6 hay 1...g5, chiếm trung tâm bằng d4, ra quân, nhập thành. Bạn sẽ có thế cờ tốt mà không cần biết tên nước lạ đó.
Nếu đối phương đáp bằng một nước có bẫy, như 1...e5 sau 1.d4, hãy nhớ các bẫy đã biết. Xem bẫy Englund.
Những lỗi hay gặp khi gặp nước lạ
Suy nghĩ quá lâu ở nước đầu. Mất thời gian, nhất là trong cờ nhanh. Nguyên tắc đủ để đi những nước đầu nhanh.
Cố trừng phạt bằng nước liều. Đẩy Tốt cánh hoặc đưa Hậu ra sớm để "phạt" nước lạ, kết quả lại tự làm yếu mình.
Tham ăn Tốt thí. Một số nước lạ có Tốt thí đi kèm. Ăn thì phải chắc chắn an toàn.
Quên ra quân. Mải chú ý nước lạ của đối phương mà quên phát triển quân mình.
Luyện tập
- Chơi vài ván trên bàn cờ của trang, tự đi những nước lạ như 1.b3 hay 1.f4 cho Trắng, để hiểu ý đồ từ phía người đi.
- Sau mỗi ván gặp nước lạ online, xem lại mười nước đầu: bạn có theo đúng nguyên tắc không?
- Ghi lại những nước lạ bạn hay gặp và một kế hoạch ngắn cho mỗi nước.
Một kế hoạch dự phòng cho Đen
Nếu muốn một cách đáp dùng được với gần như mọi nước lạ của Trắng, nhiều người chọn một cấu trúc đơn giản: Tốt d5, Mã f6, Tốt e6 hoặc Tượng f5, Tượng e7 hoặc d6, rồi nhập thành. Cấu trúc này vững chắc, không đòi hỏi thuộc lý thuyết, và thường cho Đen thế cờ ổn định để bước vào trung cuộc.
Khi đã quen, bạn có thể điều chỉnh cho từng nước lạ, nhưng có một kế hoạch dự phòng giúp bạn không bao giờ bối rối ở nước đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có cần học cách đáp từng nước mở đầu lạ không?
Không cần. Nguyên tắc khai cuộc cơ bản đủ để đối phó phần lớn nước lạ.
Nước mở đầu lạ có phải nước tệ không?
Không hẳn. Một số như 1.g3, 1.b3, 1.Mf3 hoàn toàn hợp lý. Một số khác kém chính xác hơn nhưng vẫn chơi được.
Gặp 1.b4 thì nên đáp gì?
Một cách đáp phổ biến là e5, chiếm trung tâm và chuẩn bị tấn công Tốt b4 bằng Tượng.
Có nên cố trừng phạt nước lạ?
Không nên đi nước liều. Chơi hợp lý theo nguyên tắc thường đã đủ để có thế tốt.
Vì sao người chơi online hay đi nước lạ?
Để tránh lý thuyết, vì thói quen cá nhân, để giăng bẫy, hoặc đơn giản cho vui.
