Nhiều người chơi cảm thấy cầm Đen là thiệt: đối phương đi trước, chọn khai cuộc trước, và mình chỉ việc đáp. Thật ra lợi thế đi trước của Trắng nhỏ hơn nhiều so với cảm giác. Ở trình độ phong trào, kết quả gần như phụ thuộc hoàn toàn vào ai chơi tốt hơn chứ không phải ai đi trước. Người chơi Đen giỏi không coi mình là "bên thủ" mà là bên chờ thời điểm.
Bài này dành cho người muốn chơi Đen tự tin hơn: mục tiêu đúng ở từng giai đoạn, bảy thói quen thực chiến, và cách chọn khai cuộc. Nếu cần phần ngược lại, xem bài cách đánh quân trắng.
Mục tiêu của Đen ở từng giai đoạn
Khai cuộc: cân bằng trước
Trắng đi trước nên thường có chút chủ động. Mục tiêu đầu tiên của Đen không phải chiếm ưu thế ngay, mà là:
- Ra quân an toàn, không mất quân vô lý.
- Nhập thành đúng lúc.
- Có một phần trung tâm — dù bằng Tốt hay bằng quân.
- Không để Trắng có đòn nhanh vào f7 (f2 với Trắng).
Đạt được bốn điều này sau khoảng mười nước là Đen đã "gỡ" xong lợi thế đi trước.
Trung cuộc: chờ và phản công
Khi thế cờ đã cân bằng, Đen tìm điểm yếu mà Trắng tự tạo ra khi cố tấn công. Trắng đi trước thường muốn làm gì đó, và việc làm gì đó hay để lại khe hở: Tốt đẩy quá xa, quân đi sâu không có hậu thuẫn, Vua chưa nhập thành.
Tàn cuộc: không còn "bên đi trước"
Tới tàn cuộc, lợi thế đi trước gần như không còn ý nghĩa. Đen với cấu trúc Tốt tốt hơn hoặc Vua hoạt động hơn hoàn toàn có thể thắng.
Bảy thói quen thực chiến khi cầm Đen
1. Chọn một hệ khai cuộc và gắn bó
Chọn một cách đáp 1.e4 và một cách đáp 1.d4, rồi chơi chúng nhiều lần. Hiểu sâu một hệ giúp bạn biết kế hoạch trung cuộc, không chỉ vài nước đầu. Gợi ý cho từng lựa chọn có trong bài đáp lại 1.e4.
2. Tôn trọng nước đi trước của Trắng
Đừng cố "trừng phạt" mọi nước của Trắng. Nếu Trắng đi hợp lý, hãy đáp hợp lý. Người chơi Đen hay thua vì cố tấn công sớm khi chưa ra đủ quân.
3. Tìm nước phá trung tâm
Hầu hết các khai cuộc của Đen đều có một nước phá giải phóng thế cờ: ...d5, ...c5, ...f5, hoặc ...e5. Biết nước phá của khai cuộc mình và chờ đúng lúc để đi nó là kỹ năng quan trọng nhất của người cầm Đen.
4. Để ý đòn nhắm f7
Ô f7 chỉ được Vua bảo vệ ở đầu ván. Rất nhiều ván thua nhanh của Đen bắt đầu từ việc Hậu và Tượng trắng cùng nhắm f7. Ra Mã g8 lên f6 và nhập thành sớm là cách phòng thủ đơn giản nhất.
5. Đổi quân khi bị ép
Khi Trắng đang tấn công, đổi quân (đặc biệt là quân tấn công của Trắng) là cách giảm sức ép hiệu quả. Mỗi cuộc đổi làm đợt tấn công yếu đi.
6. Phản công ở cánh khác
Nếu Trắng tấn công cánh Vua, Đen thường có cơ hội tốt nhất khi phản công ở cánh Hậu hoặc trung tâm, thay vì chỉ phòng thủ. Ai nhanh hơn thường thắng.
7. Kiên nhẫn
Cầm Đen, bạn thường phải chịu vài nước khó chịu. Đó là bình thường. Người chơi Đen giỏi không hoảng khi bị ép, vì biết Trắng sớm muộn sẽ phải đưa ra quyết định, và quyết định đó có thể sai.
Một ví dụ về "cân bằng trước"
Không có gì kịch tính trong sáu nước này, và đó chính là điểm hay. Đen không mạo hiểm, không để lại điểm yếu, và sẵn sàng cho trung cuộc với cơ hội ngang nhau.
Cầm Đen trước 1.d4
Phần lớn nguyên tắc ở trên áp dụng cho cả khi Trắng mở 1.d4. Điểm khác là thế cờ thường chậm hơn và ít đòn nhanh vào f7. Đen có thể đáp 1...d5 để tranh trung tâm trực diện, hoặc 1...Nf6 để giữ linh hoạt. Bài đáp lại 1.d4 sẽ đi sâu hơn.
Những sai lầm hay gặp khi cầm Đen
Chép nước của Trắng quá lâu. Đối xứng vài nước đầu thì được, nhưng Trắng đi trước sẽ có một nước chiếu hoặc tấn công mà Đen không có.
Tấn công sớm khi chưa nhập thành. Tấn công từ vị trí Vua chưa an toàn thường phản tác dụng.
Sợ đổi quân. Khi bị ép, đổi quân là bạn chứ không phải thù.
Bỏ cuộc tinh thần sau vài nước bị động. Bị ép không có nghĩa là thua. Nhiều ván Đen bị ép suốt khai cuộc rồi thắng ở tàn cuộc.
Luyện chơi Đen
- Chơi với máy cầm Đen trên trang chơi: chọn màu Đen, mức độ vừa sức. Tập trung vào mục tiêu "cân bằng sau mười nước".
- Sau mỗi ván, kiểm tra: nước thứ mấy bạn đã ra đủ quân nhẹ và nhập thành? Có nước nào bạn đi vì "muốn làm gì đó" không?
- Học nước phá của khai cuộc bạn chọn, và ghi lại những ván bạn đi nó đúng lúc.
Các bài khác về cách đánh có trong mục cách đánh.
Câu hỏi thường gặp
Cầm Đen có thiệt nhiều không?
Ở trình độ phong trào, lợi thế đi trước của Trắng nhỏ đến mức gần như không quyết định kết quả. Ai chơi tốt hơn thường thắng.
Cầm Đen nên đánh thủ hay đánh công?
Cân bằng trước, rồi phản công khi Trắng để lộ điểm yếu. Thủ hoàn toàn thường dẫn tới bị ép lâu dài.
Khai cuộc nào tốt cho người mới cầm Đen?
Với 1.e4, đáp 1...e5 là lựa chọn dạy nhiều nhất. Với 1.d4, đáp 1...d5 cũng tương tự. Cả hai giúp học nguyên tắc tốt.
Làm sao đối phó khi Trắng tấn công mạnh?
Đổi quân tấn công, giữ Vua an toàn, và tìm phản công ở cánh khác. Đừng hoảng; nhiều đợt tấn công tự tàn nếu phòng thủ bình tĩnh.
Có nên chọn khai cuộc bất ngờ khi cầm Đen?
Thỉnh thoảng thì được, nhưng hệ khai cuộc chính nên là hệ bạn hiểu sâu. Bất ngờ chỉ có tác dụng một lần với mỗi đối thủ.
Có nên đổi Hậu sớm khi cầm Đen không?
Nếu đổi Hậu giúp giảm sức ép và bạn không bị thiệt về cấu trúc Tốt, đó thường là lựa chọn tốt. Nhiều người chơi Đen thoải mái hơn trong thế cờ không có Hậu.
