Không ai thích phòng thủ. Tấn công vui hơn, dễ hơn, và mang lại cảm giác kiểm soát. Nhưng ở mọi trình độ, sẽ có những ván bạn bị ép: đối phương ra quân nhanh hơn, có thế tấn công, hoặc bạn đã mắc một sai lầm nhỏ.
Khác biệt lớn giữa người chơi mạnh và người chơi phong trào thường không nằm ở tấn công, mà ở cách phòng thủ khi bị ép. Người chơi mạnh cứu được nhiều ván tưởng thua. Bài này tập trung vào những kỹ thuật phòng thủ cụ thể. Phần tâm lý khi bị ép có trong bài giữ bình tĩnh khi bị ép.
Kỹ thuật 1: Đổi quân tấn công của đối phương
Khi bị tấn công, đổi quân là bạn. Mỗi quân tấn công đối phương mất đi là áp lực giảm đi.
- Ưu tiên đổi quân mạnh nhất đang tấn công, thường là Hậu hoặc Tượng nhắm vào Vua bạn.
- Đổi Hậu thường là cách giảm nguy hiểm nhanh nhất. Không có Hậu, rất khó chiếu hết.
- Đừng đổi quân phòng thủ của bạn lấy quân không tham gia tấn công của đối phương.
Nguyên tắc ngược lại cũng đúng: khi bạn tấn công, tránh đổi quân tấn công của mình.
Kỹ thuật 2: Đóng cột và đường chéo
Xe và Hậu cần cột mở, Tượng cần đường chéo mở. Đóng chúng lại là cách phòng thủ hiệu quả.
- Đặt một quân hoặc Tốt chắn cột dẫn tới Vua bạn.
- Đặt Mã chắn đường chéo của Tượng đối phương.
- Không mở thế cờ khi đối phương có nhiều quân tấn công hơn. Thế cờ đóng có lợi cho bên phòng thủ.
Kỹ thuật 3: Đưa thêm quân về phòng thủ
Đếm số quân tấn công của đối phương gần Vua bạn, và số quân phòng thủ của bạn. Nếu đối phương nhiều hơn, đưa thêm quân về.
- Mã ở f6 (hoặc f3) là quân phòng thủ tốt nhất cho Vua đã nhập thành cánh Vua.
- Tượng về g7 (sau fianchetto) che các ô đen quanh Vua.
- Xe về hàng cuối hoặc hàng hai để bảo vệ.
Kỹ thuật 4: Trả lại quân đúng lúc
Đôi khi bạn đang hơn quân nhưng bị ép rất nặng, vì bạn đã tốn nhiều nước ăn quân. Lúc này, trả lại quân để phá thế tấn công thường là quyết định đúng.
- Trả một Tốt để đổi Hậu.
- Trả một quân nhẹ để phá đòn tấn công vào Vua.
- Trả lại quân để kịp nhập thành hoặc ra quân.
Hơn một Tốt mà bị chiếu hết thì không có ý nghĩa. Người chơi giỏi biết khi nào nên "trả nợ".
Kỹ thuật 5: Tìm phản công
Phòng thủ tốt nhất đôi khi là tấn công ở chỗ khác. Nếu đối phương dồn quân sang cánh Vua, cánh Hậu hoặc trung tâm của họ có thể bị bỏ trống.
- Phá ở trung tâm: một nước Tốt trung tâm thường buộc đối phương phải rút quân về.
- Tấn công cánh đối diện: nếu hai bên nhập thành khác cánh, đẩy Tốt về phía Vua đối phương.
- Tìm nước chiếu hoặc đe doạ buộc đối phương phải phản ứng, làm chậm đòn tấn công của họ.
Nhưng phản công phải thật. Một đòn phản công không đủ mạnh chỉ làm yếu thế phòng thủ của bạn.
Kỹ thuật 6: Giữ thế và chờ
Nhiều khi, bạn không cần làm gì đặc biệt. Chỉ cần giữ thế vững, không tạo thêm điểm yếu, và chờ đối phương sai. Ở trình độ phong trào, bên tấn công thường sai khi tấn công không thành.
- Đi những nước an toàn, cải thiện quân từng chút.
- Không đẩy Tốt trước Vua khi không cần.
- Kiểm tra mọi mối đe doạ trước mỗi nước. Xem kiểm tra trước khi đi.
Kỹ thuật 7: Hướng về thế hoà
Nếu thế cờ thật sự xấu, hãy nghĩ tới hoà:
- Đổi vào tàn cuộc có Tượng khác màu, thường khó thắng.
- Tìm chiếu mãi nếu có thể.
- Đổi hết Tốt ở một cánh để giảm khả năng thắng của đối phương.
Xem mẹo giữ hoà.
Những lỗi hay gặp khi bị ép
Đẩy Tốt trước Vua trong hoảng loạn. Muốn đuổi quân đối phương, nhưng lại phá lá chắn Vua.
Phản công liều. Đưa hết quân sang tấn công, để Vua trống trải.
Không chịu trả lại quân. Giữ khư khư lợi thế vật chất trong khi Vua sắp bị chiếu hết.
Chỉ nhìn một mối đe doạ. Chặn được Hậu nhưng quên Mã.
Đầu hàng quá sớm. Nhiều thế trông rất xấu nhưng vẫn cứu được nếu phòng thủ đúng.
Luyện tập
- Chơi với máy ở mức khó hơn trình độ bạn trên bàn cờ của trang. Bạn sẽ bị ép nhiều, đó là cơ hội luyện phòng thủ.
- Sau mỗi ván thua, tìm thời điểm bạn bắt đầu bị ép và hỏi: kỹ thuật nào trong bài có thể giúp?
- Đặt mục tiêu "không thua trước nước 40" trong vài ván.
- Các bài khác về cách đánh có trong mục cách đánh.
Một trình tự suy nghĩ khi bị ép
Khi nhận ra mình đang bị ép, hãy đi qua các bước sau trước khi chọn nước:
- Mối đe doạ trực tiếp là gì? Chiếu hết, mất quân, hay mất Tốt?
- Có cách đổi quân tấn công nào không?
- Có thể đóng cột hay đường chéo nguy hiểm không?
- Có quân nào của mình có thể về phòng thủ trong một hai nước?
- Có phản công thật sự nào không?
Trình tự này giúp bạn không bỏ sót lựa chọn, và tránh phản ứng theo cảm xúc.
Câu hỏi thường gặp
Khi bị tấn công nên làm gì đầu tiên?
Đếm quân tấn công và quân phòng thủ. Nếu đối phương nhiều hơn, đổi quân tấn công của họ hoặc đưa thêm quân về phòng thủ.
Có nên đổi Hậu khi bị tấn công?
Thường nên. Không có Hậu, đòn tấn công của đối phương yếu đi rất nhiều.
Khi nào nên trả lại quân?
Khi giữ quân khiến bạn bị ép nặng tới mức Vua nguy hiểm. Trả một Tốt hay một quân để phá đòn tấn công thường đáng.
Phản công có phải là cách phòng thủ tốt?
Có, nếu phản công đủ mạnh. Phản công yếu chỉ làm yếu thế phòng thủ của bạn.
Người chơi phong trào có nên học phòng thủ không?
Rất nên. Phòng thủ tốt giúp bạn cứu nhiều ván và thua ít hơn.
