Xem ván của kiện tướng là một trong những cách học cờ lâu đời nhất. Các thế hệ kỳ thủ đã học bằng cách bày lại những ván kinh điển, từng nước một. Nhưng nhiều người xem ván kiện tướng như xem phim: bấm "tiếp theo", gật gù, và quên ngay sau đó.
Bài này hướng dẫn cách học từ ván của kiện tướng sao cho hiệu quả: phương pháp đoán nước, cách chọn ván phù hợp trình độ, và phân tích một ván kinh điển, ván Opera của Paul Morphy năm 1858, như một bài học mẫu.
Vì sao nên học từ ván kiện tướng
- Thấy ý tưởng được thực hiện trọn vẹn: từ khai cuộc tới kết thúc, bạn thấy kế hoạch phát triển thế nào.
- Học những mẫu chiến lược: vị trí quân tốt, cấu trúc Tốt, cách tấn công.
- Cảm nhận nhịp của ván cờ: khi nào phát triển, khi nào tấn công, khi nào đổi quân.
- Nguồn cảm hứng: những ván đẹp nhắc bạn vì sao mình yêu cờ.
Phương pháp đoán nước
Cách hiệu quả nhất là đoán nước:
- Bày ván lên bàn cờ (thật hoặc trên máy), che các nước tiếp theo.
- Chọn một bên, ví dụ bên thắng.
- Trước mỗi nước của bên đó, dừng lại và đoán nước đi tiếp theo. Viết ra hoặc nói to.
- Xem nước thật. Nếu khác, hỏi: vì sao kiện tướng chọn nước này? Nước của mình có gì sai?
- Cho điểm nếu muốn: đoán đúng được một điểm, gần đúng được nửa điểm.
Phương pháp này biến việc xem ván thành luyện tập thực sự: bạn phải suy nghĩ như đang chơi, rồi so với người chơi mạnh hơn.
Chọn ván phù hợp trình độ
- Người mới: chọn ván ngắn, có tấn công rõ ràng, thường từ thế kỷ mười chín. Những ván này có ý tưởng đơn giản: phát triển nhanh, mở cột, tấn công Vua chưa nhập thành.
- Người chơi phong trào: chọn ván có kế hoạch chiến lược rõ, kèm bình giải.
- Người muốn nâng trình độ: ván của các kỳ thủ hiện đại, với bình giải chi tiết.
Ván có bình giải tốt hơn ván không bình giải rất nhiều, vì bạn hiểu được lý do của mỗi nước.
Bài mẫu: ván Opera của Morphy (1858)
Đây là một trong những ván cờ nổi tiếng nhất lịch sử, được Morphy chơi trong một buổi xem opera ở Paris. Nó thường được dùng để dạy người mới vì ý tưởng rất rõ ràng.
Những bài học chính
1. Phát triển nhanh hơn đối phương. Sau 8 nước, Trắng đã ra Mã, Tượng, Hậu và sắp nhập thành. Đen chỉ ra một Mã và Hậu, Tượng f8 chưa động.
2. Nhắm vào điểm yếu. Hậu b3 và Tượng c4 cùng nhắm ô f7 và Tốt b7. Đen phải dùng nhiều nước để phòng thủ.
3. Thí quân để mở đường. 10.Mã ăn b5 là một nước thí Mã, mở cột và đường chéo để quân Trắng tấn công Vua đen còn ở giữa.
4. Nhập thành để đưa Xe vào trận. 12.O-O-O không chỉ đưa Vua an toàn, mà còn đưa Xe lên cột d mở, ngay lập tức tham gia tấn công.
5. Ghim và quá tải. Mã d7 bị ghim, các quân Đen bị trói, và Trắng liên tục thí quân để kết thúc.
6. Kết thúc bằng chiếu hết. 16.Hậu b8 chiếu là một nước thí Hậu, kéo Mã đen ra khỏi d7, để Xe d1 chiếu hết ở d8.
Máy xác nhận chuỗi nước này dẫn tới chiếu hết hợp lệ. Dĩ nhiên, Đen trong ván này không phòng thủ tốt nhất, và đó cũng là một bài học: đối thủ chậm phát triển và để Vua ở giữa sẽ bị trừng phạt.
Dùng ván này để đoán nước
Hãy thử: bày thế cờ sau nước 9 của Đen, che phần còn lại, và đoán nước tiếp theo của Trắng. Nhiều người không nghĩ tới 10.Mã ăn b5 vì nó thí quân. Nếu bạn đoán đúng, bạn đã bắt đầu suy nghĩ như một người tấn công.
Lịch học từ ván kiện tướng
- Mỗi tuần một ván, xem bằng phương pháp đoán nước.
- Ghi lại một bài học từ mỗi ván vào sổ.
- Chơi thử ý tưởng trong ván của mình: ví dụ tuần này tập phát triển nhanh và mở cột khi đối phương chậm nhập thành.
Những lỗi hay gặp
Xem ván như xem phim. Không suy nghĩ, không nhớ.
Chọn ván quá khó. Không hiểu vì sao các nước được đi.
Chỉ xem ván, không chơi. Ý tưởng không được áp dụng.
Bắt chước nước mà không hiểu hoàn cảnh. Thí quân kiểu Morphy chỉ đúng khi quân đối phương chậm phát triển.
Luyện tập
- Bày ván Opera trên bàn cờ của trang và làm bài đoán nước từ nước 9.
- Tìm thêm vài ván ngắn kinh điển có bình giải và áp dụng phương pháp.
- Xem thêm cách luyện khác trong mục luyện tập, như luyện tính toán.
Những ván kinh điển khác nên xem
Sau ván Opera, bạn có thể tìm thêm những ván ngắn nổi tiếng thường được dùng để dạy người mới, ví dụ những ván tấn công nhanh vào Vua chưa nhập thành, hoặc những ván minh hoạ đòn hy sinh để mở cột. Khi tìm, hãy ưu tiên những bản có bình giải bằng lời, giải thích vì sao mỗi nước được đi.
Câu hỏi thường gặp
Xem ván kiện tướng có giúp tiến bộ không?
Có, nếu bạn dùng phương pháp đoán nước và chọn ván phù hợp trình độ.
Người mới nên xem ván nào?
Những ván ngắn, có tấn công rõ ràng, thường từ thế kỷ mười chín, như ván Opera của Morphy.
Phương pháp đoán nước là gì?
Là che các nước tiếp theo, đoán nước của một bên trước khi xem, rồi so sánh và tìm hiểu lý do.
Ván Opera có gì đặc biệt?
Nó cho thấy rất rõ sức mạnh của phát triển nhanh, mở cột và tấn công Vua chưa nhập thành, kết thúc bằng chiếu hết đẹp.
Có nên xem ván không có bình giải?
Được, nhưng ván có bình giải giúp hiểu lý do mỗi nước tốt hơn nhiều, nhất là với người chơi phong trào.
Có nên học thuộc những ván kinh điển không?
Không cần học thuộc từng nước. Điều quan trọng là hiểu ý tưởng: vì sao bên thắng phát triển nhanh, vì sao thí quân đúng lúc, vì sao Vua đối phương bị bắt. Nếu nhớ được vài ván yêu thích thì tốt, nhưng hiểu ý tưởng có giá trị hơn nhiều.
