Bạn đã biết các đòn chiến thuật cơ bản: bắt đôi, ghim, xiên, chiếu hết hàng cuối. Bạn giải được bài tập hai nước. Nhưng trong ván thật, bạn vẫn hay nhầm: tưởng đòn thắng, đi xong mới thấy đối phương có nước phòng thủ; hoặc tính tới nước thứ ba thì thế cờ trong đầu bắt đầu mờ đi.
Đó là vấn đề tính toán — khả năng đi trước nhiều nước trong đầu một cách chính xác. Tin tốt: đây là kỹ năng luyện được, và có phương pháp rõ ràng.
Bước 1: Tìm nước ứng viên
Trước khi tính sâu, hãy liệt kê các nước đáng xét — gọi là nước ứng viên. Đừng lao vào tính nước đầu tiên bạn nghĩ tới.
Thứ tự tìm nước ứng viên mà người chơi mạnh hay dùng:
- Nước chiếu: mọi nước chiếu, kể cả nước chiếu trông vô lý.
- Nước ăn quân: mọi nước ăn quân, kể cả ăn quân được bảo vệ.
- Nước đe doạ: nước tấn công quân lớn, đe doạ chiếu hết, đe doạ bắt đôi.
Ba loại này gọi chung là nước ép buộc, vì chúng buộc đối phương phải phản ứng. Tính nước ép buộc trước vì hai lý do: số nước trả lời của đối phương ít hơn (dễ tính), và các đòn chiến thuật hầu như luôn bắt đầu bằng nước ép buộc.
Chỉ khi không có nước ép buộc nào tốt, mới xét tới các nước "yên lặng" như ra quân, điều quân.
Bước 2: Tính từng biến đến cuối
Với mỗi nước ứng viên, tính theo cách này:
- Nước của mình → nước trả lời tốt nhất của đối phương → nước tiếp theo của mình → ...
- Dừng lại khi thế cờ yên tĩnh: không còn nước chiếu, nước ăn quân hay đe doạ lớn nào.
- Đánh giá thế cờ cuối biến: mình hơn quân? Vua đối phương hở? Hay mình mới là người gặp nguy?
Lỗi phổ biến nhất: dừng tính quá sớm, ngay sau nước của mình, mà không xét nước trả lời của đối phương. Đó là lúc "đòn thắng" hoá thành thua quân.
Bước 3: Giữ thế cờ trong đầu
Tính ba bốn nước đòi hỏi bạn hình dung thế cờ mới — quân nào đã rời đi, quân nào đang ở đâu. Đây là phần khó nhất.
Vài mẹo:
- Nói thầm vị trí quân quan trọng sau mỗi nước tính: "Mã giờ ở f7, Vua đen ở h8, ô g8 trống".
- Chú ý các quân đã đi. Lỗi hay gặp là tính như thể một quân vẫn đứng ở chỗ cũ, trong khi nó đã đi ở nước trước trong biến.
- Đừng tính quá nhiều biến cùng lúc. Tính xong một biến, đánh giá, rồi mới sang biến khác.
Năm bài tập luyện tính toán
1. Giải bài tập không chạm quân
Giải bài tập chiến thuật trên bàn cờ hoặc sơ đồ, nhưng không được di chuyển quân cho tới khi đã tìm ra toàn bộ biến. Nói ra hoặc viết ra toàn bộ đường đi, rồi mới kiểm tra. Đây là bài tập quan trọng nhất.
2. Tăng độ sâu dần
Bắt đầu với bài tập hai nước, khi giải đúng hầu hết thì lên ba nước, rồi bốn. Đừng nhảy ngay lên bài tập quá khó; tính sai liên tục làm nản và không giúp gì.
3. Tính biến trong ván của chính mình
Sau mỗi ván, chọn một thế cờ phức tạp. Tự tính các biến trong năm phút, viết ra, rồi so với phần xem lại của máy. Chỗ bạn tính sai chính là điểm yếu cần luyện. Xem phân tích bằng máy.
4. Bày lại ván không nhìn bàn
Đọc một ván cờ ngắn (khoảng 15–20 nước) bằng ký hiệu, cố hình dung thế cờ trong đầu, rồi mới bày lên bàn để kiểm tra. Bài tập này luyện khả năng giữ thế cờ trong đầu. Xem thêm luyện không nhìn bàn.
5. Chơi cờ chậm
Tính toán cần thời gian. Chơi ván 15 phút trở lên và dùng thời gian đó để tính các thế quan trọng thật sự đến cuối, thay vì đi theo cảm giác.
Những lỗi hay gặp khi tính toán
Dừng tính khi thấy mình ăn được quân. Luôn hỏi: sau khi mình ăn, đối phương có gì?
Bỏ qua nước chiếu của đối phương. Nước chiếu xen giữa (gọi là nước trung gian) phá hỏng rất nhiều biến tưởng thắng.
Quên nước phòng thủ bất ngờ. Đối phương không chỉ ăn lại; họ có thể phản công, chặn đường, hoặc bỏ quân.
Tính một biến quá lâu. Nếu một biến quá phức tạp, hãy đánh giá bằng trực giác và chuyển sang biến khác. Không phải thế nào cũng cần tính tới cùng.
Tính trước, kiểm tra sau. Sau khi chọn nước bằng tính toán, vẫn làm bước kiểm tra an toàn trước khi đi. Xem kiểm tra trước khi đi.
Lịch luyện gợi ý
| Thời gian mỗi ngày | Nội dung |
|---|---|
| 10 phút | Bài tập chiến thuật, không chạm quân |
| 10 phút | Một thế cờ phức tạp từ ván của mình, tính rồi so với máy |
| 1 ván | Chơi chậm với máy trên trang chơi, tập trung tính nước ép buộc trước |
Nếu chỉ có 15 phút, xem lịch luyện cờ 15 phút. Chiến thuật hằng ngày có trong bài luyện chiến thuật hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Người chơi giỏi tính được bao nhiêu nước?
Tuỳ thế cờ. Với biến ép buộc, người chơi mạnh có thể tính rất sâu. Với thế cờ yên tĩnh, họ thường chỉ tính vài nước và dựa vào đánh giá vị trí. Quan trọng là tính đúng, không phải tính xa.
Làm sao không bị rối khi tính nhiều biến?
Tính từng biến một đến cuối, đánh giá, rồi mới sang biến khác. Tập trung vào nước ép buộc trước để giảm số biến.
Giải bài tập trên máy có giúp tính toán không?
Có, nếu bạn tìm ra toàn bộ biến trước khi di chuyển quân. Giải kiểu thử và sai giúp nhận mẫu nhưng không luyện được tính toán.
Tính toán và trực giác cái nào quan trọng hơn?
Cả hai. Trực giác chọn nước ứng viên và đánh giá thế cờ; tính toán kiểm tra xem nước đó có thật sự hoạt động không.
Bao lâu thì thấy tiến bộ?
Luyện đều mỗi ngày, nhiều người thấy khác biệt sau vài tuần: ít bị bất ngờ bởi nước trả lời của đối phương hơn.
