Nhiều người chơi phong trào dành phần lớn thời gian học khai cuộc và chiến thuật, còn tàn cuộc thì để "khi nào gặp thì tính". Kết quả là những ván đã thắng bị hoà, những ván có thể hoà lại thua, chỉ vì không biết kỹ thuật cơ bản.
Tàn cuộc có một ưu điểm lớn: những gì bạn học hôm nay vẫn đúng mãi mãi. Không như khai cuộc, lý thuyết tàn cuộc cơ bản không thay đổi. Bài này đưa ra năm thế tàn cuộc người chơi phong trào nên thuộc, cách luyện với máy, và lịch mỗi tuần.
Vì sao tàn cuộc mang lại nhiều điểm
- Ván cờ nào cũng có thể vào tàn cuộc. Nếu không bên nào bị chiếu hết sớm, ván sẽ tới tàn cuộc.
- Ít quân, nhưng mỗi nước quan trọng hơn. Một nước sai trong tàn cuộc thường quyết định kết quả.
- Đối thủ phong trào thường yếu tàn cuộc. Biết tàn cuộc là lợi thế cạnh tranh lớn.
- Tàn cuộc dạy giá trị thật của quân. Hiểu Vua mạnh thế nào, Tốt quý thế nào, giúp bạn chơi trung cuộc tốt hơn.
Năm thế phải thuộc
1. Chiếu hết bằng Hậu và Vua
Kỹ thuật cơ bản nhất. Dồn Vua đối phương vào cạnh bàn bằng Hậu, đưa Vua mình tới gần, rồi chiếu hết. Chú ý tránh pat.
Mục tiêu: chiếu hết từ bất kỳ vị trí nào trong vòng mười nước.
2. Chiếu hết bằng Xe và Vua
Khó hơn một chút. Dùng Xe cắt Vua đối phương, Vua mình đối diện Vua đối phương, rồi Xe đẩy từng hàng.
Mục tiêu: chiếu hết từ bất kỳ vị trí nào trong vòng hai mươi nước.
3. Vua và Tốt đấu Vua: đối Vua
Biết khi nào Vua và một Tốt thắng, khi nào hoà. Chìa khoá là đối Vua và ô then chốt. Xem tàn cuộc Tốt thực chiến.
Mục tiêu: nhìn một thế Vua và Tốt, biết ngay thắng hay hoà.
4. Thế Lucena
Xe và Tốt đấu Xe, Tốt đã ở hàng bảy. Kỹ thuật "bắc cầu" giúp bên có Tốt thắng.
Mục tiêu: thắng thế Lucena với máy cầm bên phòng thủ.
5. Thế Philidor
Xe và Tốt đấu Xe, Vua bên phòng thủ đứng trước Tốt. Phòng thủ hàng ba rồi chiếu từ phía sau giúp hoà.
Mục tiêu: giữ hoà thế Philidor với máy cầm bên tấn công.
Hai thế Lucena và Philidor được giải thích chi tiết kèm sơ đồ trong bài tàn cuộc Xe thực chiến.
Cách luyện với máy
Máy là đối tác luyện tàn cuộc lý tưởng: không mệt, không nương tay, và luôn phòng thủ chính xác.
- Bày thế cờ trên bàn cờ của trang.
- Cầm bên cần luyện: bên tấn công nếu luyện thắng, bên phòng thủ nếu luyện hoà.
- Chơi tới cùng với máy ở mức mạnh nhất.
- Nếu thất bại, xem lại để tìm nước sai, rồi chơi lại.
- Lặp lại cho tới khi thành công ba lần liên tiếp.
Luyện với máy mạnh nhất là quan trọng: máy yếu có thể phòng thủ sai, khiến bạn nghĩ mình đã biết kỹ thuật.
Lịch mỗi tuần
| Ngày | Nội dung | Thời lượng |
|---|---|---|
| Thứ Hai | Chiếu hết Hậu hoặc Xe, ba lần | 10 phút |
| Thứ Tư | Một thế Vua và Tốt, thử cả hai lượt đi | 10 phút |
| Thứ Sáu | Lucena hoặc Philidor, luân phiên mỗi tuần | 15 phút |
| Cuối tuần | Xem lại tàn cuộc trong các ván đã chơi | 15 phút |
Sau khoảng một tháng, năm thế cơ bản sẽ trở thành phản xạ. Lúc đó, có thể chuyển sang những thế phức tạp hơn: Tốt thông bên ngoài, tàn cuộc Tượng khác màu, tàn cuộc Mã đấu Tượng.
Tìm tàn cuộc trong ván của mình
Tàn cuộc hay nhất để luyện là tàn cuộc bạn đã chơi sai. Sau mỗi ván vào tàn cuộc:
- Xác định thời điểm vào tàn cuộc.
- Kiểm tra bằng máy xem thế cờ lúc đó là thắng, hoà hay thua.
- Kết quả cuối cùng có khớp không? Nếu thắng thành hoà, tìm nước sai.
- Bày lại thế cờ và chơi lại với máy.
Dấu hiệu bạn đang tiến bộ
- Chiếu hết bằng Xe nhanh hơn, ít nước thừa hơn.
- Không còn để pat khi hơn Hậu.
- Biết ngay thế Vua và Tốt thắng hay hoà.
- Ít ván thắng thành hoà hơn.
- Tự tin đổi quân vào tàn cuộc khi có lợi.
Những lỗi hay gặp khi luyện
Chỉ đọc mà không chơi. Đọc hiểu kỹ thuật khác xa với thực hiện được.
Luyện với máy yếu. Máy yếu phòng thủ sai, bạn tưởng mình đã thạo.
Học quá nhiều thế một lúc. Năm thế cơ bản thuộc chắc có giá trị hơn hai mươi thế thuộc nửa vời.
Không xem lại tàn cuộc trong ván thật. Bỏ lỡ nguồn bài tập tốt nhất.
Luyện tàn cuộc cùng bạn bè
Nếu có bạn cùng học, tàn cuộc là nội dung rất hợp để luyện chung:
- Một người cầm bên thắng, một người cầm bên hoà, rồi đổi bên.
- Đặt giới hạn số nước: ví dụ phải chiếu hết bằng Xe trong hai mươi nước, quá thì tính hoà.
- Thi nhanh: ai chiếu hết bằng Hậu nhanh hơn từ cùng một thế cờ.
Luyện chung giúp bạn thấy những cách phòng thủ mà máy ít khi chọn nhưng người thật hay đi, và cũng vui hơn luyện một mình.
Ghi lại tiến bộ
Giữ một bảng nhỏ: mỗi thế tàn cuộc, ghi ngày bạn lần đầu làm được với máy mạnh nhất. Khi cả năm thế đều có ngày, bạn đã có nền tảng tàn cuộc vững hơn phần lớn người chơi phong trào.
Câu hỏi thường gặp
Người chơi phong trào cần thuộc bao nhiêu thế tàn cuộc?
Năm thế cơ bản là đủ để bắt đầu: chiếu hết Hậu, chiếu hết Xe, Vua và Tốt, Lucena, Philidor.
Nên luyện tàn cuộc với máy ở mức nào?
Mức mạnh nhất, để máy phòng thủ chính xác.
Mỗi tuần nên dành bao nhiêu thời gian cho tàn cuộc?
Khoảng ba mươi tới năm mươi phút mỗi tuần, chia thành nhiều buổi ngắn.
Khi nào nên học tàn cuộc phức tạp hơn?
Khi năm thế cơ bản đã thành phản xạ, thường sau khoảng một tháng luyện đều.
Tàn cuộc có quan trọng hơn khai cuộc không?
Với người chơi phong trào, tàn cuộc cơ bản thường mang lại nhiều điểm hơn học thêm khai cuộc. Các bài luyện khác có trong mục luyện tập.
