Có những người chơi cờ có thể đấu một lúc nhiều ván mà không nhìn bàn cờ — gọi là cờ mù. Nghe như phép màu, nhưng thật ra đó là một kỹ năng luyện được: hình dung bàn cờ trong đầu. Và bạn không cần đạt tới cờ mù mới thấy lợi ích. Chỉ cần luyện một phần kỹ năng này, khả năng tính toán của bạn sẽ khác hẳn.
Bài này giải thích vì sao luyện không nhìn bàn giúp chơi tốt hơn, và đưa ra lộ trình năm bước để bắt đầu.
Vì sao cần hình dung bàn cờ
Khi tính toán ba bốn nước, bạn phải nhìn thấy thế cờ mới trong đầu: quân nào đã đi, quân nào còn đứng, đường nào vừa mở. Người chơi hay tính sai không phải vì không thấy đòn, mà vì hình dung sai: tưởng một quân vẫn ở chỗ cũ, quên một đường chéo vừa mở, không nhận ra một ô đã bị khống chế.
Luyện không nhìn bàn là luyện đúng kỹ năng đó. Khi thế cờ trong đầu rõ nét, bạn tính được sâu hơn mà không bị rối. Xem thêm luyện tính toán.
Lộ trình năm bước
Bước 1: Nhớ màu của từng ô
Không nhìn bàn cờ, trả lời nhanh: ô c5 màu gì? f2? h8? Mẹo: ô a1 là ô tối; ô có tổng "số thứ tự cột + số hàng" là số chẵn thì tối (a=1, b=2...). Ví dụ c5: 3 + 5 = 8, chẵn, nên tối.
Luyện vài phút mỗi ngày cho tới khi trả lời được tức thì.
Bước 2: Đường chéo và quan hệ giữa các ô
Không nhìn bàn:
- Ô c1 và h6 có cùng đường chéo không? (Có.)
- Tượng ở b2 đi tới được g7 không? (Có, cùng đường chéo dài.)
- Mã ở g1 cần mấy nước để tới e5?
Bước này giúp bạn "thấy" đường đi của quân mà không cần bàn cờ.
Bước 3: Hình dung một vài quân
Tưởng tượng một thế cờ đơn giản: Vua trắng g1, Xe trắng a1, Vua đen g8. Trả lời trong đầu: Xe có chiếu hết được không? Cần mấy nước? Rồi thêm dần quân. Đây là cách tập giữ một thế cờ nhỏ trong đầu.
Bước 4: Theo dõi một ván ngắn
Đọc một ván ngắn bằng ký hiệu — mười lăm tới hai mươi nước — và cố theo dõi thế cờ trong đầu. Bắt đầu với những khai cuộc bạn quen, như các thế trong mục nước mở đầu. Sau khi đọc xong, bày lên bàn để kiểm tra: thế cờ bạn hình dung có đúng không?
Nếu chưa quen ký hiệu, hãy tập ghi lại ván của chính mình trước: mỗi nước một dòng, như e4, Nf3, Bc4.
Bước 5: Chơi vài nước không nhìn bàn
Chơi với máy nhưng che bàn cờ (hoặc nhìn đi chỗ khác), chỉ nói hoặc nhập nước đi. Bắt đầu với năm, mười nước, rồi dài dần. Đây là bước khó nhất, không cần vội.
Luyện mười phút mỗi ngày
| Thời gian | Bài tập |
|---|---|
| 2 phút | Hỏi nhanh màu ô (bước 1) |
| 3 phút | Đường chéo, đường Mã (bước 2) |
| 5 phút | Theo dõi một đoạn ván ngắn trong đầu (bước 4) |
Sau vài tuần, chuyển sang bước 5 một hai lần mỗi tuần.
Bài tập mẫu để bắt đầu
Thử ngay bây giờ, không nhìn bàn cờ:
- Ô e4 màu gì? (Cột e là 5, hàng 4: 5 + 4 = 9, lẻ, nên sáng.)
- Tượng ô đen của Trắng bắt đầu ở đâu? (c1.) Nó đi được tới h6 không? (Có, cùng đường chéo c1–h6.)
- Mã ở b1 tới d4 cần mấy nước? (Ba nước, ví dụ b1–c3–e2–d4. Không có đường hai nước — hãy bày ra bàn để tự kiểm tra.)
- Sau 1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bc4, Tượng trắng nhắm vào ô nào của Đen? (f7.)
Những câu hỏi như vậy, mỗi ngày vài câu, dần dần xây "bàn cờ trong đầu".
Áp dụng vào ván thật
Kỹ năng hình dung phát huy khi bạn tính biến:
- Đi từng nước trong đầu, nói thầm vị trí mới của quân quan trọng.
- Nhớ quân đã đi: sau mỗi nước tính, cập nhật "bàn cờ trong đầu".
- Kiểm tra đường vừa mở: khi một quân rời đi, đường nào bây giờ thông?
Kết hợp với thứ tự chiếu, ăn, doạ, bạn sẽ tìm đòn nhanh hơn và ít tính sai hơn.
Vì sao người mạnh tính sâu mà không rối
Người chơi mạnh không có trí nhớ phi thường. Họ nhìn bàn cờ theo khối: một cấu trúc Tốt quen thuộc, một vị trí nhập thành, một đường chéo mở. Thay vì nhớ ba mươi hai quân riêng lẻ, họ nhớ vài khối và vài quân đang hoạt động. Luyện không nhìn bàn cũng là luyện cách nhìn theo khối này: càng quen các thế cờ điển hình, bạn càng dễ giữ chúng trong đầu.
Những lỗi khi luyện
Luyện quá khó quá sớm. Nhảy thẳng vào chơi cả ván không nhìn bàn dễ nản. Đi từng bước.
Chỉ luyện, không kiểm tra. Mỗi lần hình dung, hãy bày lên bàn để kiểm tra. Hình dung sai mà không biết thì không tiến bộ.
Luyện một lần rồi bỏ. Kỹ năng này cần luyện đều, mỗi ngày một ít.
Câu hỏi thường gặp
Có cần chơi được cờ mù mới giỏi cờ không?
Không. Nhưng luyện hình dung một phần giúp tính toán rõ và sâu hơn rất nhiều.
Người mới có luyện được không?
Được, bắt đầu từ bước 1 và 2. Chúng đơn giản và giúp quen bàn cờ nhanh hơn.
Mất bao lâu để thấy hiệu quả?
Luyện đều mỗi ngày, nhiều người thấy việc tính biến trong ván bớt rối sau vài tuần.
Luyện không nhìn bàn có mệt không?
Có, lúc đầu khá tốn sức tập trung. Vì vậy nên luyện ngắn, mười phút mỗi ngày là đủ.
Có công cụ nào hỗ trợ không?
Bàn cờ trên trang chơi giúp kiểm tra thế cờ sau khi bạn hình dung. Bạn có thể chơi vài nước rồi nhìn lại để so. Các bài luyện tập khác có trong mục luyện tập.
Có nên luyện cùng bạn bè không?
Có, và rất vui. Hai người có thể đố nhau màu ô, đường Mã, hoặc cùng theo dõi một ván trong đầu rồi so kết quả. Luyện có bạn giúp duy trì đều đặn hơn.
