Người chơi mạnh không nhìn bàn cờ ngẫu nhiên. Mỗi nước đi, họ có một thứ tự xét nước gần như tự động: chiếu trước, rồi ăn quân, rồi đe doạ. Thứ tự này gọi tắt là "chiếu, ăn, doạ", và nó là lý do vì sao họ ít khi bỏ lỡ đòn — và ít khi bị đòn bất ngờ.
Bài này giải thích vì sao thứ tự đó hiệu quả, cách áp dụng cho cả nước của mình lẫn nước của đối phương, và một ví dụ cụ thể.
Ba loại nước ép buộc
- Chiếu: nước tấn công Vua. Đối phương bắt buộc phải đối phó.
- Ăn quân: đối phương thường phải ăn lại hoặc chịu mất quân.
- Doạ: nước tấn công một quân lớn hoặc đe doạ chiếu hết. Đối phương phải phản ứng, nếu không sẽ mất nhiều.
Ba loại nước này gọi chung là nước ép buộc, vì chúng giới hạn lựa chọn của đối phương.
Vì sao xét theo thứ tự này
Nước ép buộc làm cây biến nhỏ lại. Sau một nước chiếu, đối phương thường chỉ có một hai nước đáp. Sau một nước yên lặng, họ có thể có hàng chục lựa chọn. Tính hai nước đáp chính xác dễ hơn nhiều so với đoán giữa hai mươi.
Hầu hết đòn chiến thuật bắt đầu bằng nước ép buộc. Bỏ Hậu kèm chiếu, bắt đôi kèm chiếu, ăn quân mở đường — tất cả đều là nước ép buộc. Nếu bạn luôn xét nước ép buộc trước, bạn sẽ không bỏ lỡ những nước quyết định ván cờ.
Chiếu trước tiên, kể cả nước chiếu trông vô lý. Nhiều đòn đẹp nhất bắt đầu bằng một nước chiếu mà người bình thường không nghĩ tới, như bỏ Hậu.
Ví dụ: tìm thấy đòn nhờ xét nước chiếu trước
Áp dụng "chiếu, ăn, doạ":
- Chiếu: Qxh7+ là nước chiếu (và cũng là nước ăn quân). Nó bỏ Hậu — chính loại nước người ta hay bỏ qua. Xét nó trước.
- Đối phương đáp: Vua không đi g8 được vì Mã e7 khống chế. Kxh7 là nước duy nhất.
- Tiếp theo: Rh3+. Vua h7 không đi g6, g8 (Mã khống chế), g7 có Tốt đen, không quân nào chặn được cột h. Chiếu hết.
Người không xét nước chiếu trước sẽ thấy Hậu h5 đang tấn công h7 nhưng h7 được Vua bảo vệ, và bỏ qua. Người xét chiếu trước sẽ tìm ra đòn trong vài giây. Mẫu này có tên chiếu hết Anastasia.
Áp dụng cho nước của đối phương
Đây là nửa quan trọng không kém. Sau mỗi nước của đối phương, hỏi:
- Họ có nước chiếu nào không? Nước chiếu đó có dẫn tới bắt đôi hay chiếu hết không?
- Họ có thể ăn gì? Quân nào của mình đang bị tấn công mà không được bảo vệ đủ?
- Họ đang doạ gì? Nước vừa rồi chuẩn bị đòn gì ở nước sau?
Nếu bạn làm bước này đều đặn, rất hiếm khi bị bất ngờ. Đây chính là nội dung của thói quen kiểm tra trước khi đi.
Chiếu, ăn, doạ trong cờ nhanh
Trong cờ nhanh, không có thời gian xét kỹ mọi nước. Hãy rút gọn:
- Nước của mình: có nước chiếu hay nước ăn quân nào nổi bật không? Nếu có, tính nhanh một hai nước.
- Nước của đối phương: họ có nước chiếu hay ăn quân nào nguy hiểm sau nước mình định đi không?
Hai câu hỏi này mất vài giây nhưng chặn được phần lớn sai lầm lớn trong cờ chớp. Xem thêm mẹo trong cờ nhanh.
Vì sao người mới hay bỏ qua bước này
Người mới thường có sẵn một ý định — "mình muốn đưa Mã lên đây" — và chỉ tìm lý do để đi nước đó. Thứ tự chiếu, ăn, doạ buộc bạn dừng lại nhìn toàn bàn trước khi theo ý định ban đầu. Ban đầu có thể thấy chậm, nhưng sau vài tuần, nó trở thành phản xạ và giúp bạn nhìn thấy những thứ trước đây hoàn toàn bỏ lỡ.
Khi nào chuyển sang nước yên lặng
Không phải thế cờ nào cũng có đòn. Nếu sau khi xét hết nước chiếu, ăn quân, doạ mà không nước nào có lợi, hãy chuyển sang nước yên lặng: ra quân, cải thiện quân kém nhất, củng cố điểm yếu, chuẩn bị kế hoạch. Thứ tự "chiếu, ăn, doạ" không bắt bạn phải chiếu — nó chỉ đảm bảo bạn đã xét những nước đó trước khi chọn.
Những lỗi hay gặp
Chỉ xét nước chiếu "trông hợp lý". Nước chiếu bỏ quân thường bị bỏ qua — và đó chính là những nước hay nhất.
Chiếu vì thích chiếu. Xét nước chiếu trước không có nghĩa là đi nước chiếu. Nhiều nước chiếu vô ích chỉ đẩy Vua đối phương về chỗ an toàn hơn. Xem thêm các bài trong mục sai lầm thường gặp.
Quên xét cho đối phương. Tìm đòn của mình hay, nhưng không thấy đòn của đối phương thì vẫn thua.
Dừng tính quá sớm. Sau nước ép buộc của mình, luôn tính nước đáp tốt nhất của đối phương.
Luyện thói quen chiếu, ăn, doạ
- Giải bài tập chiến thuật và ép mình liệt kê mọi nước chiếu trước khi tìm lời giải. Xem luyện chiến thuật hằng ngày.
- Chơi ván chậm với máy trên trang chơi, mỗi nước đọc thầm "chiếu, ăn, doạ" cho cả hai bên.
- Xem lại ván thua: sai lầm lớn có phải là do bỏ qua một nước chiếu, ăn hay doạ của đối phương không?
Câu hỏi thường gặp
Chiếu, ăn, doạ là gì?
Là thứ tự xét nước: xét mọi nước chiếu trước, rồi mọi nước ăn quân, rồi các nước đe doạ, trước khi xét nước yên lặng.
Có phải lúc nào cũng nên đi nước chiếu không?
Không. Chỉ cần xét nước chiếu trước. Đi hay không tuỳ vào kết quả tính toán.
Áp dụng cho nước của đối phương thế nào?
Sau mỗi nước của đối phương, hỏi: họ có nước chiếu, nước ăn, nước doạ nào? Đó là cách không bị bất ngờ.
Thứ tự này có làm chậm ván cờ không?
Lúc đầu có. Khi đã thành thói quen, nó diễn ra rất nhanh và thực ra giúp bạn tìm nước tốt nhanh hơn.
Vì sao nước chiếu bỏ quân hay bị bỏ qua?
Vì não người có xu hướng loại ngay những nước mất quân. Xét nước chiếu một cách có hệ thống giúp vượt qua thói quen đó.
