Có một tình huống rất quen thuộc với mọi người chơi cờ: thế cờ yên tĩnh, không có đòn chiến thuật nào, đối phương không đe doạ gì, và bạn không biết nên đi nước nào. Nhiều người lúc này đi một nước ngẫu nhiên, đẩy một Tốt không mục đích, hoặc chiếu vô ích.
Có một mẹo đơn giản mà nhiều huấn luyện viên dạy: tìm quân tệ nhất của mình và cải thiện nó. Bài này giải thích mẹo đó, cách nhận ra quân kém hoạt động, cách đưa nó vào trận, và những lỗi hay gặp.
Vì sao mẹo này hiệu quả
- Ván cờ là cuộc chiến của cả đội quân. Một quân nằm yên không tham gia là bạn đang chơi thiếu người.
- Cải thiện quân kém thường dễ hơn tìm đòn. Không cần tính toán phức tạp, chỉ cần nhìn quân nào đang không làm gì.
- Mỗi quân được cải thiện làm tăng sức mạnh chung. Khi mọi quân đều hoạt động, đòn chiến thuật tự xuất hiện.
- Tránh những nước vô mục đích. Thay vì đi ngẫu nhiên, bạn có một kế hoạch cụ thể.
Cách nhận ra quân tệ nhất
Trước khi đi, nhìn lần lượt từng quân của mình và hỏi: quân này đang làm gì? Những dấu hiệu của quân kém:
Xe chưa ra
Xe vẫn nằm ở góc bàn, bị Tốt và quân nhà chắn. Đây là quân kém phổ biến nhất trong trung cuộc của người chơi phong trào.
Cách cải thiện: đưa Xe lên cột mở hoặc cột nửa mở. Nếu chưa có cột mở, đặt Xe ở cột mà bạn định mở bằng một nước Tốt.
Tượng xấu
Tượng bị Tốt nhà đứng trên cùng màu ô chắn đường. Ví dụ Tượng ô trắng khi Tốt của bạn đứng ở d5, e4, c4 — cũng là ô trắng.
Cách cải thiện: đưa Tượng ra trước chuỗi Tốt, hoặc đổi nó lấy một quân tốt của đối phương. Nếu có thể, đổi cấu trúc Tốt để giải phóng Tượng.
Mã ở biên
Mã ở cột a hoặc h có ít ô nhảy, khống chế ít ô trung tâm. Có câu nói quen thuộc: "Mã ở biên là Mã buồn."
Cách cải thiện: đưa Mã về trung tâm, tốt nhất là tới một ô mạnh, tức ô mà Tốt đối phương không đuổi được.
Hậu lạc chỗ
Hậu ở một góc bàn, không tấn công, không phòng thủ. Thường xảy ra sau khi Hậu đi ăn Tốt ở cánh.
Cách cải thiện: đưa Hậu về vị trí trung tâm hơn, nơi nó hỗ trợ cả tấn công lẫn phòng thủ.
Vua không hoạt động trong tàn cuộc
Trong tàn cuộc, Vua là quân chiến đấu. Vua vẫn ở góc bàn khi quân nặng đã đổi hết là Vua kém.
Cách cải thiện: đưa Vua lên trung tâm. Xem Vua là quân chiến đấu.
Cách đưa quân vào trận
Khi đã tìm được quân tệ nhất, hỏi tiếp:
- Ô tốt nhất cho quân này là ô nào? Nơi nó khống chế nhiều ô trung tâm, tấn công điểm yếu của đối phương, hoặc phòng thủ điểm yếu của mình.
- Mất bao nhiêu nước để tới đó? Đôi khi cần hai ba nước. Đó vẫn là một kế hoạch tốt.
- Trên đường đi, quân có bị tấn công không? Kiểm tra từng bước.
- Đối phương có thể ngăn không? Nếu đối phương dễ dàng đuổi quân khỏi ô đích, cân nhắc ô khác.
Một kế hoạch "đưa Mã từ b1 qua d2, f1 tới g3" là một kế hoạch thực tế và mạnh, dù nghe không hấp dẫn bằng một đòn thí quân.
Khi nào không dùng mẹo này
- Khi có đòn chiến thuật: nếu có thể ăn quân hoặc chiếu hết, hãy làm ngay.
- Khi đang bị đe doạ: xử lý mối đe doạ trước. Xem kiểm tra trước khi đi.
- Khi thời gian là yếu tố quyết định: trong cuộc đua tấn công hai cánh, một nước cải thiện chậm có thể quá muộn.
Mẹo này phù hợp nhất với thế cờ yên tĩnh, khi không bên nào có đòn ngay.
Nghĩ về quân tệ nhất của đối phương
Mẹo này có mặt ngược lại: ngăn đối phương cải thiện quân tệ nhất của họ. Nếu Tượng đối phương bị Tốt chắn, hãy giữ cấu trúc Tốt đó. Nếu Mã đối phương ở biên, hãy khống chế những ô nó muốn tới.
Người chơi giỏi thường làm cả hai: cải thiện quân của mình và giữ quân kém của đối phương mãi kém.
Một ví dụ quen thuộc
Sau khai cuộc, bạn đã nhập thành, Mã và Tượng đã ra, nhưng Xe a1 vẫn nằm yên sau Tốt a2. Cột c đang nửa mở vì Tốt c của bạn đã được đổi. Không có đòn chiến thuật nào.
Nước tốt: Xe a1 sang c1. Nước này không đe doạ gì ngay, nhưng Xe bây giờ đứng trên cột nửa mở, sẵn sàng tấn công. Vài nước sau, khi đối phương sơ ý để một quân trên cột c, Xe của bạn đã có mặt.
Những lỗi hay gặp
Chỉ nhìn quân đang hoạt động. Người chơi hay chú ý tới Hậu và quân đang tấn công, quên quân nằm yên ở góc.
Đưa quân tới ô đẹp nhưng bị đuổi ngay. Mã tới một ô trung tâm mà Tốt đối phương đuổi được sau một nước.
Cải thiện quân khi đang bị đe doạ. Bỏ qua mối đe doạ của đối phương để đi nước kế hoạch.
Cải thiện một quân mãi. Đi Mã năm nước liền trong khi quân khác vẫn nằm yên.
Luyện tập
- Trong mỗi ván trên bàn cờ của trang, khi không biết đi gì, dừng lại và gọi tên quân tệ nhất của mình.
- Sau ván, xem lại: có quân nào nằm yên suốt ván không? Nó có thể tới đâu?
- Các mẹo khác có trong mục mẹo thực chiến, như mẹo trong cờ nhanh.
Câu hỏi thường gặp
"Cải thiện quân tệ nhất" nghĩa là gì?
Là tìm quân kém hoạt động nhất của mình và đưa nó tới vị trí tốt hơn, khi thế cờ không có đòn chiến thuật.
Làm sao biết quân nào tệ nhất?
Hỏi mỗi quân đang làm gì. Xe chưa ra, Tượng bị Tốt nhà chắn, Mã ở biên thường là những quân kém.
Khi nào không nên dùng mẹo này?
Khi có đòn chiến thuật, khi đang bị đe doạ, hoặc trong cuộc đua tấn công cần tốc độ.
Có cần cải thiện quân ngay trong một nước không?
Không. Một kế hoạch hai ba nước để đưa quân tới ô tốt vẫn rất đáng.
Mẹo này có dùng được cho người mới không?
Có. Đây là một trong những mẹo đơn giản và hiệu quả nhất cho người chơi mọi trình độ.
