Tàn cuộc Tốt là loại tàn cuộc có ít quân nhất nhưng lại đòi hỏi tính toán chính xác nhất. Không có quân nào để "sửa sai": một nước Vua đi chậm, một Tốt đẩy vội, và thế thắng biến thành hoà, hoặc thế hoà biến thành thua.
Tin tốt là tàn cuộc Tốt dựa vào một số ít nguyên tắc rõ ràng. Bài này tập trung vào thực chiến: cách đếm nước, cách giành đối Vua, cách dùng Tốt thông bên ngoài, và quan trọng nhất, khi nào nên đổi quân để vào tàn cuộc Tốt. Nếu chưa quen Tốt thông, đọc trước Tốt thông trong tàn cuộc.
Nguyên tắc 1: Vua là quân chính
Trong tàn cuộc Tốt, Vua là quân mạnh nhất trên bàn. Vua đứng trước Tốt, Vua giành ô then chốt, Vua ăn Tốt đối phương. Bên có Vua hoạt động hơn thường thắng.
Ngay khi quân nặng được đổi hết, đưa Vua lên trung tâm trước khi nghĩ tới đẩy Tốt. Xem Vua là quân chiến đấu.
Nguyên tắc 2: Đối Vua
Khi hai Vua đứng đối diện nhau, cách một ô, bên không phải đi là bên giữ đối Vua. Bên phải đi buộc phải nhường đường.
Trong thế trên, Đen tới lượt. Máy xác nhận Trắng thắng: Vua đen phải nhường một bên, Vua trắng tiến lên chiếm ô trước Tốt, rồi Tốt đi tới phong cấp.
Nếu cùng thế cờ đó nhưng Trắng tới lượt, máy xác nhận hoà: Trắng phải đi, mất đối Vua, và Đen giữ được.
Một nước đi, một lượt đi, quyết định cả ván. Đó là lý do tàn cuộc Tốt cần tính chính xác.
Nguyên tắc 3: Tốt thông bên ngoài
Khi hai bên có Tốt ở hai cánh, bên có Tốt thông xa trung tâm thường có lợi. Tốt đó kéo Vua đối phương ra xa, để Vua mình tự do ăn Tốt ở cánh kia.
Kế hoạch của Trắng:
- Đẩy Tốt a về phía phong cấp.
- Vua đen phải chạy sang cánh Hậu để chặn.
- Vua trắng ăn Tốt f5 của Đen, rồi Tốt f của Trắng đi phong cấp, hoặc Vua trắng quay lại hỗ trợ.
Điểm mấu chốt: Tốt a không cần phong cấp. Nó chỉ cần kéo Vua đen ra xa.
Nguyên tắc 4: Đếm nước
Nhiều tàn cuộc Tốt là một cuộc đua: Tốt nào phong cấp trước? Vua nào tới kịp? Thay vì đoán, hãy đếm:
- Tốt của mình cần bao nhiêu nước để phong cấp?
- Vua đối phương cần bao nhiêu nước để chặn?
- Tốt đối phương cần bao nhiêu nước?
- Sau khi phong cấp, Hậu mới có chiếu ngay hay bị ăn không?
Công cụ nhanh nhất để đếm là quy tắc ô vuông: vẽ một hình vuông từ Tốt tới hàng phong cấp, nếu Vua đối phương vào được hình vuông thì bắt kịp Tốt.
Khi nào nên đổi vào tàn cuộc Tốt
Đây là quyết định thực chiến quan trọng nhất. Một khi đã vào tàn cuộc Tốt, không quay lại được. Trước khi đổi quân cuối cùng, hãy kiểm tra:
- Vua bên nào hoạt động hơn? Nếu Vua mình ở trung tâm và Vua đối phương ở góc, tàn cuộc Tốt thường tốt cho mình.
- Có Tốt thông bên ngoài không? Bên có nó thường có lợi.
- Ai giữ đối Vua sau khi đổi? Đếm lượt đi.
- Tốt có yếu điểm không? Tốt cô lập, Tốt chồng dễ bị ăn trong tàn cuộc Tốt.
Nếu không chắc, đừng đổi. Giữ một quân cho phép bạn còn đường sửa sai. Xem thêm khi nào đổi sang tàn cuộc.
Những kỹ thuật hay gặp
- Nước chờ: đẩy một Tốt một ô để chuyển lượt đi cho đối phương. Để dành những nước Tốt này cho lúc cần.
- Tam giác Vua: Vua đi ba nước về ô cũ, trong khi Vua đối phương chỉ đi qua lại, để đổi lượt đi.
- Đột phá Tốt: thí một Tốt để mở đường cho Tốt khác phong cấp, thường khi ba Tốt đối ba Tốt.
- Vua trước Tốt: khi hỗ trợ Tốt, Vua nên đứng trước Tốt, không phải sau.
Những lỗi hay gặp
Đẩy Tốt trước khi đưa Vua lên. Tốt đi một mình, Vua đối phương chặn và ăn.
Không đếm nước. Tưởng Tốt mình phong cấp trước, thực ra Tốt đối phương phong cấp trước và chiếu.
Đổi vào tàn cuộc Tốt thua. Đổi quân cuối cùng vì nghĩ "tàn cuộc Tốt dễ", rồi phát hiện Vua đối phương hoạt động hơn.
Đẩy hết Tốt. Không còn nước chờ khi cần chuyển lượt.
Vua đứng sau Tốt. Không giành được ô trước Tốt, đối phương giữ hoà.
Luyện tập
- Bày hai sơ đồ trên bàn cờ của trang, chơi với máy cho tới khi thắng được thế Tốt thông bên ngoài và biết vì sao thế đối Vua thắng hay hoà tuỳ lượt đi.
- Mỗi lần vào tàn cuộc Tốt trong ván thật, xem lại sau ván: quyết định đổi quân có đúng không?
- Tập đếm nước với các cuộc đua Tốt đơn giản: hai Tốt, hai Vua, ai phong cấp trước.
- Các bài tàn cuộc khác có trong mục tàn cuộc thực chiến, như tàn cuộc Xe thực chiến.
Một câu hỏi trước mỗi nước trong tàn cuộc Tốt
Trong tàn cuộc Tốt, trước mỗi nước hãy hỏi: "Nếu bây giờ là lượt đối phương, họ có đang ở thế khó không?" Nếu câu trả lời là có, có thể bạn cần một nước chờ để chuyển lượt đi. Nếu không, hãy tìm nước cải thiện Vua. Câu hỏi đơn giản này giúp bạn nghĩ theo đúng cách của tàn cuộc Tốt: ai phải đi quan trọng không kém đi nước gì.
Câu hỏi thường gặp
Đối Vua là gì?
Là khi hai Vua đứng đối diện, cách một ô, và bên không phải đi giữ lợi thế vì bên kia buộc phải nhường đường.
Tốt thông bên ngoài có lợi thế gì?
Nó kéo Vua đối phương ra xa, để Vua mình tự do ăn Tốt ở cánh kia.
Khi nào nên đổi vào tàn cuộc Tốt?
Khi Vua mình hoạt động hơn, mình có Tốt thông bên ngoài hoặc giữ đối Vua sau khi đổi. Nếu không chắc, đừng đổi.
Vì sao Vua nên đứng trước Tốt?
Để giành các ô then chốt trước Tốt và mở đường phong cấp. Vua đứng sau Tốt thường không thắng được.
Làm sao đếm nhanh cuộc đua Tốt?
Dùng quy tắc ô vuông và đếm số nước của từng bên, kể cả nước chiếu sau khi phong cấp.
