Nhiều người mới học cờ nghĩ rằng muốn mở ván tốt thì phải thuộc khai cuộc: tên gọi, từng nước, từng biến. Thực tế, ở trình độ phong trào, bạn có thể mở ván rất tốt chỉ với một khuôn mẫu năm nước đơn giản, dùng được cho cả Trắng lẫn Đen, trong gần như mọi ván.
Bài này đưa ra khuôn mẫu đó, giải thích lý do từng nước, những điều cần tránh, và khi nào nên điều chỉnh. Nếu bạn muốn đi sâu hơn sau khi đã quen, xem nước mở đầu e4 và nước mở đầu d4.
Khuôn mẫu năm nước
| Nước | Việc cần làm | Ví dụ khi cầm Trắng |
|---|---|---|
| 1 | Đẩy một Tốt trung tâm | e4 hoặc d4 |
| 2 | Ra Mã phía Vua | Mã f3 |
| 3 | Ra Tượng phía Vua | Tượng c4, b5 hoặc e2 |
| 4 | Nhập thành cánh Vua | O-O |
| 5 | Ra Mã còn lại hoặc Tốt trung tâm thứ hai | Mã c3 hoặc d3 / d4 |
Khi cầm Đen, làm tương tự: đẩy Tốt e5 hoặc d5, ra Mã f6, ra Tượng, nhập thành, rồi ra Mã c6 hoặc Tốt trung tâm thứ hai.
Thứ tự có thể thay đổi một chút tuỳ đối phương, nhưng mục tiêu luôn là: chiếm trung tâm, ra quân nhẹ, nhập thành.
Vì sao từng nước
Nước 1: Tốt trung tâm
Đẩy Tốt e hoặc d chiếm các ô trung tâm (e4, d4, e5, d5) và mở đường cho Tượng và Hậu. Trung tâm là nơi quân của bạn hoạt động mạnh nhất.
Nước 2: Mã phía Vua
Mã f3 (hoặc f6) khống chế trung tâm, chuẩn bị nhập thành, và bảo vệ Vua sau khi nhập thành. Mã f3 là "vệ sĩ" tốt nhất của Vua đã nhập thành.
Nước 3: Tượng phía Vua
Ra Tượng để dọn đường nhập thành. Tượng ở c4 (hoặc c5) nhắm vào ô f7 (hoặc f2), ô yếu nhất trong thế ban đầu. Tượng ở e2 (hoặc e7) an toàn và vững chắc.
Nước 4: Nhập thành
Vua vào góc an toàn, Xe được kết nối. Nhập thành sớm tránh được rất nhiều đòn chiến thuật nhắm vào Vua ở giữa. Xem không nhập thành.
Nước 5: Hoàn thành phát triển
Ra Mã còn lại hoặc đẩy Tốt trung tâm thứ hai. Tới đây, bạn đã có thế cờ hợp lý: trung tâm vững, quân đã ra, Vua an toàn.
Những điều cần tránh trong năm nước đầu
- Đi Hậu sớm: Hậu bị quân nhẹ đuổi, mất nhịp.
- Đi một quân hai lần khi chưa cần.
- Đẩy Tốt cánh (a, b, g, h) không có mục đích.
- Ăn Tốt tham khi phải trả giá bằng nhiều nước.
- Quên đe doạ của đối phương: dù đang theo khuôn mẫu, mỗi nước vẫn phải kiểm tra đối phương vừa làm gì.
Khi nào phải điều chỉnh
Khuôn mẫu là điểm xuất phát, không phải luật cứng. Hãy điều chỉnh khi:
- Đối phương đe doạ một quân: xử lý mối đe doạ trước.
- Đối phương đặt bẫy: ví dụ Hậu và Tượng cùng nhắm f7. Phòng thủ trước khi tiếp tục. Xem bẫy chiếu hết 4 nước.
- Có cơ hội ăn quân miễn phí: nếu đối phương để một quân không được bảo vệ, ăn nó (sau khi kiểm tra kỹ).
- Ô bạn định đặt quân bị khống chế: chọn ô khác. Ví dụ nếu Tượng c4 sẽ bị Tốt đuổi ngay, cân nhắc e2.
Ví dụ khuôn mẫu khi cầm Trắng
Sau năm nước, Trắng đã nhập thành, ra Mã và Tượng, có Tốt trung tâm vững. Đây là thế cờ hoàn toàn hợp lý để bước vào trung cuộc. Xem thêm cách đánh quân Trắng.
Ví dụ khuôn mẫu khi cầm Đen
Khi cầm Đen, bạn đi sau nên đôi khi phải phản ứng với đe doạ của Trắng trước. Nhưng mục tiêu vẫn giống nhau: Tốt trung tâm, Mã f6, ra Tượng, nhập thành. Xem cách đánh quân Đen.
Khuôn mẫu này có đủ lâu dài không?
Với người chơi phong trào, khuôn mẫu năm nước có thể dùng trong nhiều tháng. Khi bạn đã chơi vững, hãy dần học một khai cuộc cụ thể cho mỗi màu, nhưng nguyên tắc chiếm trung tâm, ra quân, nhập thành vẫn là nền tảng của mọi khai cuộc.
Luyện tập
- Chơi mười ván với máy trên bàn cờ của trang, theo đúng khuôn mẫu. Sau mỗi ván, kiểm tra: đã nhập thành trước nước mấy?
- Thử khuôn mẫu với cả 1.e4 và 1.d4 để xem bạn thích thế cờ nào hơn.
- Xem thêm các bài trong mục nước mở đầu, như nước mở đầu ít gặp.
Một ví dụ khi đối phương lệch khuôn mẫu
Giả sử bạn cầm Trắng, đã đi Tốt e4 và Mã f3. Đối phương không đi theo kiểu quen thuộc mà đưa Hậu ra sớm, nhắm vào Tốt e4 của bạn. Lúc này:
- Đừng hoảng: Hậu ra sớm thường là cơ hội cho bạn, không phải mối nguy.
- Bảo vệ Tốt e4 bằng một nước phát triển, ví dụ Mã c3.
- Tìm cách đuổi Hậu bằng quân nhẹ, mỗi lần đuổi là một lần bạn ra thêm quân.
- Quay lại khuôn mẫu: ra Tượng, nhập thành.
Sau vài nước, bạn thường thấy mình phát triển nhanh hơn hẳn đối phương. Đây là lý do khuôn mẫu năm nước hiệu quả: nó cho bạn một hướng đi rõ ràng, kể cả khi đối phương đi những nước lạ.
Ghi lại năm nước đầu của mình
Sau mỗi ván, viết lại năm nước đầu của mình vào một cuốn sổ. Sau hai mươi ván, bạn sẽ thấy mình hay đi những thế nào, thế nào dễ chơi, thế nào khó chịu. Đó là nền móng để sau này chọn khai cuộc riêng.
Câu hỏi thường gặp
Có cần thuộc khai cuộc để mở ván tốt không?
Không. Khuôn mẫu năm nước dựa trên nguyên tắc đủ để có thế cờ tốt ở trình độ phong trào.
Khuôn mẫu có dùng được khi cầm Đen không?
Có. Làm tương tự: Tốt trung tâm, Mã, Tượng, nhập thành, rồi hoàn thành phát triển.
Nên đẩy Tốt e hay d ở nước đầu?
Cả hai đều tốt. Chọn một và dùng đều đặn để quen thế cờ.
Khi nào phải bỏ khuôn mẫu?
Khi đối phương đe doạ, đặt bẫy, hoặc để quân không được bảo vệ. Xử lý tình huống trước, rồi quay lại khuôn mẫu.
Có nên đi Hậu sớm không?
Thường không nên. Hậu dễ bị đuổi và bạn mất nhịp phát triển.
