Trong số những sai lầm phổ biến của người chơi phong trào, để Vua ở giữa bàn quá lâu là một trong những sai lầm gây thua nhanh nhất. Vua ở e1 (hoặc e8) trông an toàn khi các Tốt còn đứng che. Nhưng ngay khi trung tâm mở ra, cột e và cột d trở thành đường cao tốc cho Xe và Hậu đối phương.
Bài này giải thích vì sao Vua ở giữa bàn nguy hiểm, những dấu hiệu Vua sắp bị tấn công, khi nào có thể chưa nhập thành, và cách cứu Vua khi đã lỡ. Những nước mở đầu giúp nhập thành nhanh có trong bài nước mở đầu e4.
Vì sao Vua ở giữa nguy hiểm
- Trung tâm là nơi mở ra đầu tiên: Tốt e và Tốt d thường được đổi sớm, để lại cột mở ngay trước Vua.
- Xe không tham gia được: khi chưa nhập thành, Xe bên cánh Vua thường bị kẹt, không ra được cột mở.
- Quân nhẹ đối phương có mục tiêu rõ: ô f7 (hoặc f2) chỉ được Vua bảo vệ, là điểm yếu kinh điển.
- Nhiều đòn chiến thuật dựa vào Vua ở giữa: ghim theo cột e, chiếu mở, thí quân mở cột.
Một ví dụ quen thuộc
Ván Opera của Morphy là minh hoạ đẹp nhất cho sai lầm này: Đen chậm phát triển, Vua ở e8, và Trắng thí quân liên tiếp để mở cột, kết thúc bằng chiếu hết trên cột d. Xem phân tích trong học từ ván kiện tướng.
Một ví dụ khác là cái bẫy trong phòng thủ Petrov: Hậu trắng đứng trên cột e cùng Vua đen, và một nước chiếu mở thắng Hậu.
Dấu hiệu Vua sắp bị tấn công
- Cột e hoặc d vừa mở và đối phương có Xe hoặc Hậu có thể lên.
- Hậu đối phương đứng cùng cột hoặc đường chéo với Vua bạn, chỉ có một quân ở giữa.
- Đối phương đã nhập thành, Xe đã sẵn sàng lên cột giữa.
- Quân của bạn chắn đường nhập thành: Tượng và Mã chưa ra, không nhập thành được ngay.
- Đối phương có nhiều quân phát triển hơn bạn.
Khi thấy hai ba dấu hiệu, hãy ưu tiên nhập thành hoặc đóng trung tâm.
Khi nào có thể chưa nhập thành
Không phải lúc nào cũng phải nhập thành sớm. Có những tình huống Vua ở giữa vẫn ổn:
- Trung tâm đóng chặt: các Tốt trung tâm bị khoá, không có cột mở.
- Hậu đã được đổi: không có Hậu, nguy hiểm cho Vua giảm nhiều.
- Tàn cuộc: khi quân nặng đã đổi hết, Vua ở giữa lại là vị trí tốt. Xem Vua là quân chiến đấu.
- Nhập thành bên nào cũng nguy hiểm: đôi khi cả hai cánh đều bị tấn công, và Vua ở giữa là lựa chọn ít tệ nhất.
Nhưng với người chơi phong trào, quy tắc an toàn là: nhập thành trong khoảng mười nước đầu, trừ khi có lý do rõ ràng.
Cách chuẩn bị nhập thành nhanh
- Ra Mã và Tượng ở cánh Vua trước: Mã f3 (hoặc f6) và Tượng e2, c4 (hoặc e7, c5) là đủ để nhập thành cánh Vua.
- Không đi Hậu sớm: Hậu ra sớm dễ bị đuổi, tốn nước.
- Không đi một quân nhiều lần khi chưa nhập thành.
- Đừng đi Vua trước khi nhập thành: Vua đã di chuyển thì mất quyền nhập thành vĩnh viễn, kể cả khi đi về chỗ cũ. Bị chiếu thì không mất quyền, nhưng không được nhập thành ngay nước đó.
Cứu Vua khi đã lỡ
Nếu Vua đã mất quyền nhập thành hoặc đang bị tấn công ở giữa:
- Đóng trung tâm: giữ Tốt trung tâm, không đổi Tốt để mở cột.
- Đổi Hậu: giảm nguy hiểm lớn nhất.
- Đưa Vua sang một bên bằng tay: đi Vua từng bước sang f8, g8 (hoặc f1, g1), rồi đưa Xe ra. Việc này tốn nhiều nước nhưng đôi khi là cần thiết.
- Chặn cột nguy hiểm: đặt quân được bảo vệ trên cột e.
- Đổi quân tấn công của đối phương.
Những biến thể của sai lầm này
Nhập thành rồi đẩy Tốt trước Vua. Nhập thành xong nhưng đẩy g4, h4 vô cớ, lá chắn bị phá.
Nhập thành vào nơi đối phương đang tấn công. Nhập thành cánh Vua khi đối phương đã dồn quân và Tốt về đó.
Chậm nhập thành vì mải ăn Tốt. Ăn một Tốt ở cánh, mất ba nước, Vua vẫn ở giữa khi trung tâm mở.
Luyện tập
- Sau mỗi ván, kiểm tra: mình nhập thành ở nước thứ mấy? Nếu sau nước mười hai, vì sao?
- Chơi vài ván trên bàn cờ của trang với mục tiêu nhập thành trước nước mười.
- Xem thêm các sai lầm khác trong mục sai lầm thường gặp, như đẩy Tốt cánh Vua sớm.
Nhập thành cánh Hậu hay cánh Vua
Nhập thành cánh Vua thường nhanh hơn vì chỉ cần ra hai quân (Mã và Tượng). Nhập thành cánh Hậu cần ra ba quân (Mã, Tượng và Hậu), nhưng đưa Xe lên cột d ngay, rất hữu ích khi cột d mở. Với người chơi phong trào, nhập thành cánh Vua thường an toàn và đơn giản hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nên nhập thành khi nào?
Với người chơi phong trào, trong khoảng mười nước đầu là an toàn, trừ khi có lý do rõ ràng để chờ.
Vì sao Vua ở giữa bàn nguy hiểm?
Vì trung tâm thường mở ra sớm, cột e và d trở thành đường tấn công cho Xe và Hậu đối phương.
Có lúc nào không nhập thành vẫn ổn không?
Có, khi trung tâm đóng chặt, khi Hậu đã được đổi, hoặc trong tàn cuộc.
Lỡ mất quyền nhập thành thì làm sao?
Đóng trung tâm, đổi Hậu nếu có thể, và đưa Vua sang một bên bằng tay từng bước.
Nhập thành cánh Hậu có an toàn bằng cánh Vua không?
Thường kém an toàn hơn một chút vì Vua ở b1 hoặc c1 có nhiều ô yếu hơn, nhưng lại đưa Xe lên cột d ngay. Chọn tuỳ thế cờ.
Đi Xe rồi có còn nhập thành bên đó được không?
Không. Nếu Xe đã di chuyển, bạn mất quyền nhập thành về phía Xe đó, kể cả khi Xe đã về lại chỗ cũ. Quyền nhập thành về phía Xe còn lại vẫn giữ nguyên nếu Vua và Xe đó chưa di chuyển.
