Có một câu nói nổi tiếng trong giới cờ: "Quân lỏng thì rơi." Ý là quân không được bảo vệ, dù hiện tại chưa bị ai tấn công, rất dễ trở thành mục tiêu của một đòn chiến thuật. Phần lớn các đòn bắt đôi, xiên, tấn công mở mà bạn gặp trong ván đều nhắm vào ít nhất một quân như vậy.
Bài này giải thích vì sao quân không được bảo vệ nguy hiểm, cách nhận ra chúng nhanh, và thói quen giúp quân của bạn luôn an toàn.
Quân lỏng và quân bị treo
Hai khái niệm dễ nhầm:
- Quân bị treo: quân đang bị tấn công và không được bảo vệ đủ. Nó có thể bị ăn ngay nước sau.
- Quân lỏng: quân không được bảo vệ, dù chưa bị tấn công. Nó chưa mất, nhưng chỉ cần một nước là thành quân bị treo.
Người mới thường chỉ để ý quân bị treo. Người chơi mạnh để ý cả quân lỏng, vì đó là nguyên liệu của đòn chiến thuật.
Vì sao quân lỏng nguy hiểm
Hãy hình dung đối phương có một nước tấn công hai quân cùng lúc: một nước chiếu và một quân của bạn. Nếu quân thứ hai được bảo vệ, bạn chỉ cần lo nước chiếu, quân kia bị ăn thì bạn ăn lại. Nếu quân thứ hai lỏng, bạn mất nó.
Đó là cơ chế của hầu hết đòn bắt đôi: một nước tấn công hai mục tiêu, trong đó ít nhất một mục tiêu không được bảo vệ. Cũng vậy với tấn công mở và đòn xiên. Vì thế, số quân lỏng trên bàn là thước đo nhanh mức độ nguy hiểm của thế cờ.
Những quân hay bị lỏng
- Mã ở cánh, sau khi nhảy ra xa khỏi các quân khác.
- Tượng đi tấn công một mình, như Tượng ở g5 hay b5 trong khai cuộc.
- Xe ở góc chưa được nối với Xe kia.
- Tốt tiến xa, nhất là Tốt trung tâm đã qua giữa bàn.
- Hậu — Hậu gần như luôn lỏng vì không quân nào muốn đổi lấy Hậu. Nhưng vì Hậu giá trị cao, nó bị tấn công cũng là nguy hiểm, dù có được bảo vệ.
Cách quét bàn cờ tìm quân lỏng
Mỗi vài nước, và đặc biệt trước khi đi nước quan trọng, làm một lượt quét nhanh:
- Nhìn từng quân của mình: quân này có được quân nào bảo vệ không?
- Đánh dấu trong đầu các quân lỏng.
- Hỏi: đối phương có nước nào tấn công một quân lỏng cùng lúc với một mục tiêu khác (Vua, Hậu, quân lỏng khác) không?
- Làm tương tự với quân đối phương: quân lỏng của họ là cơ hội của bạn.
Lượt quét mất vài giây và là một phần của thói quen kiểm tra trước khi đi.
Thói quen giữ quân an toàn
- Nối Xe sớm: nhập thành và ra quân nhẹ để hai Xe bảo vệ nhau trên hàng cuối.
- Đặt quân ở ô được bảo vệ: khi chọn giữa hai ô tương đương, chọn ô có quân khác bảo vệ.
- Đừng để quân đi xa một mình: một Mã ở sâu trong đất đối phương mà không có hỗ trợ rất dễ bị bắt đôi hoặc bị đuổi.
- Kiểm tra khi quân rời đi: khi một quân di chuyển, quân nó đang bảo vệ có thể trở nên lỏng. Đây là lỗi phổ biến nhất — bạn đi Mã để tấn công, và quên rằng Mã đó đang bảo vệ Tượng.
Tận dụng quân lỏng của đối phương
Khi đã quen nhìn quân lỏng, bạn sẽ thấy cơ hội ở khắp nơi:
- Tìm nước tấn công hai quân lỏng cùng lúc — đặc biệt bằng Mã hoặc Hậu.
- Tìm nước chiếu đồng thời tấn công một quân lỏng.
- Tạo đe doạ buộc đối phương phải dùng quân bảo vệ, để quân khác trở nên lỏng.
Xem thêm các đòn cụ thể trong mục đòn chiếu hết và bài chiếu, ăn, doạ.
Những lỗi hay gặp
Chỉ nhìn quân đang bị tấn công. Quân chưa bị tấn công nhưng lỏng vẫn là mục tiêu tiềm năng.
Quên rằng Hậu cũng dễ bị tấn công. Hậu được bảo vệ vẫn phải chạy khi bị quân nhỏ tấn công, và đối phương có thể dùng nhịp đó.
Đổi quân làm quân khác lỏng ra. Đổi mất quân đang bảo vệ, và một quân khác bỗng trơ trọi.
Tấn công bằng quân lỏng. Quân đi tấn công mà không được bảo vệ dễ bị phản đòn.
Một ví dụ quen thuộc
Trong nhiều ván của người mới, cảnh sau lặp đi lặp lại: Đen nhảy Mã lên g4 để tấn công, bỏ Mã ở đó không có quân nào bảo vệ. Vài nước sau, Trắng đi Hậu ra một ô vừa chiếu Vua đen vừa tấn công Mã g4. Đen phải lo Vua, và Mã bị ăn. Mã g4 không bị tấn công lúc nó mới nhảy tới — nó chỉ lỏng — nhưng chính sự lỏng đó tạo ra đòn bắt đôi.
Nếu trước khi nhảy Mã, người chơi Đen tự hỏi "Mã ở g4 có quân nào bảo vệ không?", đòn đó đã không xảy ra.
Luyện nhìn quân lỏng
- Mỗi ván chậm với máy trên trang chơi, sau mỗi năm nước, dừng lại đếm số quân lỏng của mỗi bên.
- Xem lại ván thua: quân bạn mất có phải là quân lỏng từ trước đó vài nước không?
- Giải bài tập bắt đôi: để ý rằng gần như mọi lời giải đều nhắm vào ít nhất một quân lỏng. Xem thêm 10 sai lầm người mới.
Câu hỏi thường gặp
Quân lỏng khác quân bị treo thế nào?
Quân bị treo đang bị tấn công và không được bảo vệ đủ. Quân lỏng không được bảo vệ nhưng chưa bị tấn công.
Có cần bảo vệ mọi quân không?
Không thể và không cần. Nhưng nên biết quân nào lỏng để tránh các đòn đôi nhắm vào chúng.
Vì sao Mã hay bị bắt đôi?
Vì Mã thường đứng xa các quân khác sau khi nhảy ra, dễ trở thành quân lỏng.
Làm sao nhớ quét quân lỏng trong ván nhanh?
Rút gọn: trước khi đi, chỉ hỏi "quân nào của mình không được bảo vệ?". Một câu hỏi, vài giây.
Quân lỏng của đối phương có phải luôn là cơ hội không?
Là cơ hội tiềm năng. Bạn vẫn cần một nước tấn công nó cùng với mục tiêu khác để tạo đòn thật.
