Máy chơi cờ ngày nay mạnh hơn bất kỳ con người nào. Nó không mệt, không cáu, sẵn sàng chơi lúc hai giờ sáng và chỉ ra sai lầm của bạn trong vài giây. Nhưng đánh cờ với máy mà không có cách học đúng thì giống như tập với một huấn luyện viên chỉ nói "sai" mà không nói vì sao.
Bài này tách bạch những gì máy dạy rất tốt, những gì máy không dạy được, và một quy trình tự học đơn giản.
Năm điều máy dạy rất tốt
1. Không bỏ qua đe doạ
Máy không bao giờ để quân bị treo vô lý và luôn phạt ngay khi bạn để. Chơi với máy ở mức vừa sức là cách nhanh nhất để hình thành thói quen kiểm tra đe doạ trước mỗi nước. Mỗi lần mất quân vì không nhìn thấy nước của máy là một bài học rõ ràng. Đọc thêm kiểm tra trước khi đi.
2. Chiến thuật ngắn
Máy nhìn thấy mọi đòn hai ba nước: bắt đôi, ghim, chiếu hết hàng cuối. Sau mỗi ván, phần xem lại chỉ ra đúng chỗ bạn bỏ lỡ đòn hoặc để đối phương có đòn. Đây là nguồn bài tập chiến thuật quý nhất, vì nó đến từ chính ván của bạn.
3. Tàn cuộc kỹ thuật
Muốn luyện chiếu hết bằng Xe, bằng Hậu, hay giữ hoà trong tàn cuộc Xe? Đặt thế cờ và chơi với máy. Máy phòng thủ chính xác, nên bạn chỉ thắng được khi làm đúng kỹ thuật. Xem thêm luyện tàn cuộc với máy.
4. Đánh giá thế cờ khách quan
Sau ván, thanh đánh giá cho thấy thế cờ nghiêng về bên nào ở từng nước. Nhìn vào chỗ thanh đánh giá thay đổi mạnh là cách nhanh nhất tìm ra bước ngoặt của ván.
5. Kiên nhẫn vô hạn
Máy không bực khi bạn đi lại, không vội khi bạn nghĩ lâu. Với người mới hoặc người đang học một khai cuộc mới, đây là môi trường luyện tập không áp lực.
Ba điều máy không dạy được
1. Vì sao một nước là tốt
Máy cho biết nước nào tốt hơn, nhưng không giải thích lý do bằng lời. Nhiều nước máy chọn dựa trên tính toán rất sâu mà con người không thể theo. Bắt chước nước đó mà không hiểu thì không học được gì.
Cách bù: khi máy chỉ ra nước tốt hơn, hãy tự đi thử vài nước tiếp theo trên bàn để tìm lý do. Nếu sau hai ba phút vẫn không hiểu, bỏ qua — đó có thể là nước quá sâu so với trình độ hiện tại.
2. Cách chơi với con người
Máy ở mức thấp được "làm yếu" bằng cách thỉnh thoảng đi nước kém, không giống cách con người chơi kém. Con người đặt bẫy, hoảng khi hết giờ, chơi theo cảm xúc. Chỉ đánh với máy, bạn sẽ thiếu kinh nghiệm với những điều đó.
Cách bù: kết hợp chơi với người thật — bạn bè, câu lạc bộ hoặc online.
3. Kế hoạch dài hạn theo kiểu con người
Máy không nói "hãy tấn công cánh Vua vì đối phương thiếu quân phòng thủ ở đó". Nó chỉ đưa ra nước tốt nhất ở từng thế. Hiểu kế hoạch cần sách, bài giảng, hoặc xem lại ván của người chơi mạnh có bình luận.
Quy trình tự học với máy mỗi ngày
Một quy trình 30 phút, dùng được với bàn cờ trên trang chơi:
- Chơi một ván ở mức độ bạn thắng khoảng một nửa số ván. Chọn thời gian đủ để suy nghĩ, ví dụ 10+5. Xem chọn mức độ khó để tìm mức phù hợp.
- Trước khi mở phần xem lại, tự nghĩ: nước nào mình thấy không chắc? Bước ngoặt ở đâu?
- Mở phần xem lại. Tìm nước bị xếp "Sai lầm lớn" đầu tiên.
- Hiểu nước đó. Máy chỉ ra nước tốt hơn bằng mũi tên xanh. Tự đi thử vài nước để hiểu vì sao. Nếu là đòn chiến thuật, ghi lại mẫu đòn.
- Ghi một dòng vào sổ: "Ván hôm nay: mất Mã vì không thấy bắt đôi ở c7." Sau vài tuần, sổ này cho thấy bạn hay mắc lỗi gì nhất.
Chỉ cần một ván và một bài học mỗi ngày là đủ để tiến bộ đều.
Những thói quen cần tránh
Chơi liên tục mà không xem lại. Mười ván không xem lại dạy ít hơn một ván xem lại kỹ.
Đi lại quá nhiều. Nút đi lại giúp học, nhưng dùng liên tục khiến bạn không bao giờ phải sống với hậu quả của nước mình. Trong ván luyện nghiêm túc, hạn chế đi lại.
Chỉ chơi mức dễ để thắng. Thắng máy mức dễ mãi không giúp tiến bộ. Khi thắng đều, nâng mức.
Tin mọi đánh giá của máy. Với thời gian phân tích ngắn, máy đôi khi đánh giá chưa chính xác những thế phức tạp. Xem thêm phân tích bằng máy.
Máy cho người mới và người đã chơi lâu
- Người mới: dùng máy chủ yếu để quen luật, luyện thói quen kiểm tra đe doạ và chiếu hết cơ bản. Mức thấp nhất là đủ lúc đầu.
- Người chơi phong trào: dùng máy để tìm lỗi chiến thuật trong ván của mình và luyện tàn cuộc.
- Người chơi khá: dùng máy để kiểm tra khai cuộc và phân tích sâu các thế quan trọng, nhưng luôn tự nghĩ trước khi xem máy.
Câu hỏi thường gặp
Chơi với máy có giúp lên trình không?
Có, nếu bạn xem lại ván và hiểu sai lầm của mình. Chỉ chơi mà không xem lại thì tiến bộ rất chậm.
Nên chơi với máy ở mức nào?
Ở mức bạn thắng khoảng một nửa số ván. Quá dễ thì không học được gì, quá khó thì dễ nản.
Máy có dạy khai cuộc được không?
Máy cho biết nước khai cuộc nào tốt, nhưng không giải thích ý tưởng. Kết hợp với bài viết hoặc sách khai cuộc để hiểu vì sao.
Có nên dùng máy trong khi đang chơi với người khác không?
Không. Dùng máy trong ván đấu với người là gian lận. Chỉ dùng máy để xem lại sau khi ván kết thúc.
Chơi với máy mãi có làm mất cảm giác chơi với người không?
Có thể, vì máy không chơi như người. Nên kết hợp chơi với người thật để quen với bẫy, tâm lý và áp lực thời gian.
