Máy cờ vua hiện nay mạnh hơn mọi kỳ thủ con người. Chỉ trong vài giây, máy có thể chỉ ra nước tốt nhất ở mọi thế cờ. Nhưng nhiều người chơi dùng máy mà không tiến bộ: họ bấm phân tích, nhìn các dấu đỏ, gật gù, rồi chơi ván tiếp theo và mắc cùng một lỗi.
Vấn đề không nằm ở máy, mà ở cách dùng. Bài này đưa ra một quy trình mười lăm phút để phân tích một ván bằng máy, cách đọc thanh đánh giá, tìm nước ngoặt, và quan trọng nhất, cách biến gợi ý của máy thành bài học của mình. Về những điều máy dạy được và không dạy được, đọc thêm học gì từ máy.
Quy trình mười lăm phút
Bước 1: Tự xem lại trước (5 phút)
Đừng mở máy ngay. Xem lại ván một mình trước:
- Đánh dấu những nước bạn thấy không chắc.
- Đánh dấu thời điểm bạn cảm thấy thế cờ bắt đầu xấu đi (hoặc tốt lên).
- Ghi lại một hai câu hỏi: "Ở nước 15, mình có nên đổi Hậu không?"
Bước này quan trọng nhất. Nếu bỏ qua, bạn sẽ chỉ xem máy nói gì mà không so sánh với suy nghĩ của mình.
Bước 2: Chạy máy và xem thanh đánh giá (3 phút)
Mở phân tích. Nhìn biểu đồ đánh giá theo từng nước:
- Tìm những chỗ đường đánh giá thay đổi mạnh. Đó là những nước ngoặt.
- Không cần chú ý những dao động nhỏ.
- Đếm xem có bao nhiêu nước ngoặt lớn. Thường chỉ có hai tới bốn.
Bước 3: Phân tích nước ngoặt (5 phút)
Với mỗi nước ngoặt lớn:
- Nhìn nước mình đã đi và nước máy gợi ý.
- Tự hỏi vì sao nước máy tốt hơn trước khi xem biến máy đưa ra. Thử tìm lý do: nó ăn quân? Đe doạ gì? Phòng thủ gì?
- Xem biến của máy vài nước để kiểm tra.
- So với ghi chú ở bước 1: bạn đã nghi ngờ đúng chỗ này chưa?
Bước 4: Viết một bài học (2 phút)
Viết một câu duy nhất tóm tắt bài học lớn nhất của ván. Ví dụ:
- "Trước khi đẩy Tốt g, kiểm tra đường chéo tới Vua."
- "Khi đối phương có hai Tượng, tránh mở thế cờ."
Một câu cụ thể có giá trị hơn nhiều so với "mình chơi ẩu".
Đọc thanh đánh giá
Thanh đánh giá thường cho con số theo điểm Tốt: +1 nghĩa là Trắng hơn tương đương một Tốt, −2 nghĩa là Đen hơn tương đương hai Tốt.
Một vài quy ước hữu ích:
| Đánh giá | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|
| Từ −0,5 tới +0,5 | Gần cân bằng |
| Khoảng ±1 | Một bên hơn rõ, nhưng còn nhiều việc |
| Khoảng ±3 trở lên | Thường là hơn một quân, thế thắng |
| Chiếu hết trong N nước | Máy thấy chiếu hết bắt buộc |
Lưu ý: đánh giá của máy là cho máy chơi. Một thế +1 có thể rất khó thắng với người chơi phong trào. Và một thế −0,5 hoàn toàn có thể giữ được. Đừng hoảng khi thấy thanh đánh giá nghiêng nhẹ.
Các nhãn nước đi
Phần xem lại thường gắn nhãn cho mỗi nước: nước tốt, không chính xác, sai lầm, sai lầm nghiêm trọng. Các nhãn này dựa trên mức giảm khả năng thắng sau nước đi.
- Không chính xác: mất một chút, thường không đáng lo ở trình độ phong trào.
- Sai lầm: mất đáng kể, nên xem kỹ.
- Sai lầm nghiêm trọng: thường là mất quân hoặc bỏ lỡ chiếu hết. Luôn xem kỹ.
Ưu tiên phân tích sai lầm nghiêm trọng trước. Đó thường là nơi bài học rõ nhất.
Biến gợi ý thành bài học
Máy cho bạn nước đúng, nhưng không cho bạn lý do bạn đi sai. Chỉ bạn biết lý do đó. Những lý do phổ biến:
- Không nhìn thấy nước đe doạ của đối phương.
- Tính sai một biến.
- Vội vì thiếu thời gian.
- Không biết kế hoạch trong thế cờ đó.
- Chủ quan khi đang thắng.
Khi biết lý do, bạn biết phải luyện gì. Không nhìn thấy đe doạ thì luyện thói quen kiểm tra trước khi đi. Tính sai thì luyện tính toán.
Những sai lầm khi phân tích bằng máy
Mở máy ngay sau ván. Bỏ qua bước tự suy nghĩ.
Xem mọi nước. Mất thời gian vào những dao động nhỏ.
Chỉ nhìn nước máy chọn mà không hiểu vì sao. Bạn sẽ quên ngay.
Bắt chước nước máy mà mình không hiểu. Một nước máy chọn có thể dựa trên biến hai mươi nước mà bạn không bao giờ đi được trong ván thật.
Hoảng vì đánh giá nhỏ. Thế −0,3 không phải thế thua.
Phân tích trên trang này
Sau mỗi ván trên bàn cờ của trang, phần xem lại cho biết độ chính xác, gắn nhãn cho từng nước, và cho phép xem lại từng nước. Hãy dùng quy trình trên với phần xem lại đó. Các bài khác về đánh với máy có trong mục đánh với máy, như chọn mức độ khó.
Khi nào không cần phân tích
Không phải ván nào cũng cần quy trình đầy đủ. Với ván chớp vài phút, chỉ cần xem nhanh nước ngoặt lớn nhất. Với ván mà bạn thắng dễ nhờ đối phương sai sớm, xem lướt là đủ. Hãy dành quy trình mười lăm phút cho những ván dài, ván thua đáng tiếc và ván bạn thấy khó hiểu.
Một mẹo nhỏ: sau khoảng mười ván đã phân tích, đọc lại các bài học một câu bạn đã viết. Nếu một bài học lặp lại ba bốn lần, đó chính là điểm yếu lớn nhất của bạn lúc này, và là thứ đáng luyện riêng trong vài tuần tới.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng máy ngay sau ván?
Không nên. Hãy tự xem lại vài phút trước, rồi mới mở máy.
Thanh đánh giá +1 nghĩa là gì?
Là Trắng hơn tương đương khoảng một Tốt, theo đánh giá của máy.
Nên phân tích bao nhiêu nước?
Chỉ những nước ngoặt, nơi đánh giá thay đổi mạnh. Thường là hai tới bốn nước mỗi ván.
Vì sao phân tích bằng máy mà không tiến bộ?
Thường vì chỉ nhìn nước máy chọn mà không tìm hiểu lý do mình đi sai và không viết lại bài học.
Có nên bắt chước mọi nước máy gợi ý?
Không. Chỉ học những nước bạn hiểu được lý do. Nước dựa trên tính toán quá sâu thường không áp dụng được trong ván thật.
