Có một cảm giác mà ai chơi cờ cũng biết: bạn vừa ăn được Hậu của đối phương, thế cờ rõ ràng thắng, và bạn bắt đầu thả lỏng. Mười nước sau, ván cờ hoà — hoặc tệ hơn, bạn thua. "Thắng một thế thắng" nghe đơn giản, nhưng thực tế là một trong những kỹ năng khó nhất ở trình độ phong trào.
Bài này giải thích vì sao thế thắng hay bị tuột và đưa ra bảy nguyên tắc để kết thúc ván cờ gọn gàng.
Vì sao thế thắng hay bị tuột
- Chủ quan. Khi thấy mình thắng, não chuyển sang chế độ "xong rồi". Mức tập trung giảm, kiểm tra đe doạ bị bỏ qua.
- Đối phương liều. Người đang thua không còn gì để mất. Họ đặt bẫy, bỏ quân, tạo phản công — những thứ họ sẽ không làm khi thế cờ cân bằng.
- Tham thêm. Đã hơn quân, lại cố ăn thêm Tốt, thêm quân, và để lộ Vua hoặc để quân mình bị nhốt.
- Vội vàng. Muốn kết thúc nhanh, đi các nước chiếu vô ích, cho đối phương thời gian gom quân phòng thủ.
- Không biết kỹ thuật. Không biết chiếu hết bằng Xe, bằng Hậu, hoặc không biết tránh hoà pat.
Bảy nguyên tắc kết thúc ván cờ
1. Giữ nguyên mức tập trung
Hãy tự nhắc: ván cờ chưa kết thúc cho tới khi đối phương xin thua hoặc bị chiếu hết. Tiếp tục làm bước kiểm tra trước khi đi ở mọi nước, nhất là sau khi vừa ăn được quân lớn.
2. Hỏi "đối phương còn gì?" trước "mình ăn thêm gì?"
Khi đang thắng, câu hỏi quan trọng nhất không phải là làm sao thắng thêm, mà là đối phương còn cơ hội phản công nào. Tìm và dập tắt nó trước. Một quân đối phương đang tấn công Vua bạn quan trọng hơn ba Tốt bạn có thể ăn.
3. Đổi quân khi hơn quân
Mỗi cuộc đổi quân ngang giá khi bạn đang hơn làm lợi thế tương đối lớn hơn: hơn một Mã khi còn đủ quân chưa quyết định, nhưng hơn một Mã khi chỉ còn Vua và vài Tốt thường là thắng chắc. Đổi quân cũng làm giảm cơ hội phản công của đối phương. Đọc thêm đổi quân đúng lúc.
Ngoại lệ: tránh đổi xuống những tàn cuộc hay hoà, như tàn cuộc Tượng khác màu hoặc chỉ còn một Tượng hay một Mã không có Tốt.
4. Đơn giản hoá, đừng phức tạp hoá
Khi đang thắng, nước tốt nhất thường là nước an toàn nhất, không phải nước đẹp nhất. Chọn biến rõ ràng, ít rủi ro, dù chậm hơn một chút. Để dành các đòn hoa mỹ cho lúc thế cờ cân bằng.
5. Đưa Vua về chỗ an toàn
Nếu Vua bạn đang hở, hãy dành một hai nước để che chắn trước khi tiếp tục tấn công. Nhiều ván "thắng" bị đảo ngược bởi một đòn chiếu hết bất ngờ nhắm vào Vua bên đang thắng.
6. Coi chừng hoà pat
Đây là cái bẫy kinh điển nhất khi hơn nhiều quân.
Khi đối phương chỉ còn Vua (hoặc Vua và vài quân không đi được), trước mỗi nước hãy hỏi: sau nước này, đối phương còn nước đi hợp lệ nào không? Nếu không và Vua họ không bị chiếu, đó là hoà. Người chơi đang thắng hay rơi vào bẫy này khi dồn Vua đối phương vào góc bằng Hậu. Xem kỹ thuật chiếu hết đúng trong mục tàn cuộc thực chiến.
7. Quản lý thời gian
Đang thắng mà thua vì hết giờ là cách thua đáng tiếc nhất. Khi đã có thế thắng, đi nhanh hơn ở những nước đơn giản để giữ thời gian cho những lúc cần tính kỹ. Đừng nghĩ mười phút để tìm cách thắng đẹp nhất.
Khi đối phương liều
Người đang thua thường có ba kiểu "liều":
- Đặt bẫy: bỏ một quân làm mồi. Trước khi ăn quân "cho không", hỏi xem đó có phải bẫy.
- Tìm chiếu liên tục: Hậu đối phương chiếu mãi để hoà. Hãy tìm cách đưa Vua tới chỗ không bị chiếu, hoặc chặn bằng một quân với nhịp.
- Tạo hoà pat: cố tình bỏ hết quân để Vua không còn nước đi. Để ý khi đối phương "tặng" quân liên tục.
Luyện kết thúc ván cờ
- Luyện chiếu hết cơ bản với máy: Hậu và Vua, Xe và Vua, cho tới khi làm được nhanh mà không bị pat. Dùng trang chơi và chọn mức thấp để luyện kỹ thuật.
- Xem lại các ván đã thắng: bạn có bỏ lỡ cách thắng nhanh hơn không? Có lúc nào suýt tuột thế thắng không? Đọc thêm xem lại ván thắng.
- Chơi tiếp các thế đang thắng với máy: dừng ván ở thế bạn hơn quân, rồi tiếp tục chơi với máy ở mức cao hơn. Máy phòng thủ tốt, bạn phải thắng bằng kỹ thuật thật.
Một câu tự nhắc
Nhiều người chơi giỏi có một câu tự nhắc khi đã có thế thắng: "Thắng chậm cũng là thắng." Không cần chiếu hết trong năm nước; chỉ cần không để đối phương có cơ hội. Mười nước an toàn thắng chắc hơn ba nước đẹp mà có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Đang hơn quân có nên đổi quân không?
Thường nên. Đổi quân ngang giá khi đang hơn làm lợi thế lớn hơn và giảm phản công. Chỉ tránh đổi xuống những tàn cuộc hay hoà.
Làm sao tránh hoà pat?
Trước mỗi nước khi đối phương chỉ còn ít quân, kiểm tra xem họ còn nước đi hợp lệ không. Để lại cho Vua đối phương ít nhất một ô trống cho tới nước chiếu hết.
Vì sao hay thua khi đang thắng?
Thường vì chủ quan, tham ăn thêm, hoặc không để ý phản công của đối phương. Giữ mức tập trung và kiểm tra đe doạ như lúc thế cờ cân bằng.
Có nên chơi tiếp khi đối phương không chịu xin thua?
Có. Tiếp tục chơi nghiêm túc và kết thúc ván bằng kỹ thuật. Đó cũng là cách tôn trọng đối phương.
Khi thắng nhiều quân có cần tính kỹ nữa không?
Có. Đối phương còn quân là còn đòn. Ưu tiên nước an toàn, đơn giản, và luôn kiểm tra nước chiếu của đối phương.
Đối phương chiếu liên tục thì phải làm sao?
Tìm ô cho Vua mà Hậu hoặc Xe đối phương không chiếu tới được, thường là gần quân của mình để có thể chặn. Nếu không thoát được, ván sẽ hoà do lặp nước.
