Bạn chơi ba mươi nước rất tốt, thế cờ đang hơn. Rồi đột nhiên, một nước hớ không thể giải thích. Sau ván, nhìn lại, bạn không hiểu sao mình lại không thấy một đòn đơn giản như vậy.
Đó thường không phải do thiếu kiến thức, mà do mất tập trung. Giữ tập trung suốt một ván cờ, nhất là ván dài, là một kỹ năng riêng, có thể luyện được. Bài này giải thích vì sao ta mất tập trung, những thói quen giúp giữ đầu óc tỉnh, và cách lấy lại sự chú ý khi bị lạc.
Những thời điểm dễ mất tập trung nhất
- Ngay sau khi có lợi thế lớn: "Thắng rồi," đầu óc thả lỏng, và nước tiếp theo là nước hớ. Xem khi đang thắng.
- Khi thế cờ yên tĩnh kéo dài: không có gì xảy ra, đầu óc bắt đầu nghĩ chuyện khác.
- Sau một sai lầm: tiếc nuối nước vừa đi, không chú ý nước đang đi.
- Khi thiếu thời gian: vội vàng, bỏ qua bước kiểm tra.
- Cuối buổi, cuối giải: mệt mỏi làm giảm khả năng tập trung.
Biết những thời điểm này, bạn có thể chủ động tăng cường chú ý đúng lúc.
Vì sao ta mất tập trung
- Tập trung là một nguồn lực có hạn. Không ai giữ được mức tập trung cao nhất suốt hàng giờ liền.
- Đầu óc thích đi đường tắt. Khi thấy quen, nó bỏ qua bước kiểm tra.
- Cảm xúc chen vào. Vui mừng, lo lắng, tiếc nuối đều làm rối suy nghĩ.
- Môi trường gây nhiễu. Tiếng ồn, điện thoại, người đi lại.
- Cơ thể mệt. Đói, khát, thiếu ngủ đều ảnh hưởng tới tập trung.
Thói quen giữ đầu óc tỉnh
1. Một quy trình cố định cho mỗi nước
Trước mỗi nước, hãy làm cùng một chuỗi câu hỏi:
- Đối phương vừa đi gì, và đe doạ gì?
- Có quân nào của mình đang không được bảo vệ?
- Mình có đòn chiến thuật nào không?
- Sau nước này, đối phương có đòn nào không?
Quy trình cố định giúp bạn không bỏ qua bước nào, kể cả khi đầu óc đang mệt. Xem kiểm tra trước khi đi.
2. Nghỉ ngắn khi đến lượt đối phương
Khi đến lượt đối phương, bạn không cần tập trung cao độ suốt thời gian đó. Hãy thả lỏng một chút: nhìn ra xa, hít thở sâu. Khi đối phương đi, quay lại tập trung. Nghỉ ngắn như vậy giúp giữ sức cho cả ván.
Nhưng lưu ý: đừng rời mắt khỏi ván quá lâu, và đừng nghĩ chuyện khác. Chỉ thả lỏng, không xao lãng.
3. Chăm sóc cơ thể
- Ngủ đủ trước ngày chơi quan trọng.
- Uống nước trong ván dài.
- Ăn nhẹ trước ván, tránh quá no hoặc quá đói.
- Đứng dậy vận động giữa các ván nếu chơi nhiều ván liền.
4. Loại bỏ nhiễu
- Tắt điện thoại hoặc để xa.
- Chọn chỗ yên tĩnh khi chơi online.
- Không vừa chơi vừa xem video hay nói chuyện.
Cách lấy lại tập trung khi bị lạc
Dù cẩn thận đến đâu, bạn vẫn sẽ có lúc nhận ra mình đang nghĩ chuyện khác, hoặc vừa đi một nước mà không suy nghĩ. Lúc đó:
- Dừng lại. Không đi nước tiếp theo ngay.
- Hít thở sâu vài lần.
- Nhìn lại toàn bộ bàn cờ như thể mới bắt đầu: quân nào ở đâu, ai đang có lợi, đe doạ nào đang có.
- Đặt lại mục tiêu cho phần còn lại của ván: "Mình đang hơn một Tốt, mục tiêu là đổi quân và vào tàn cuộc."
- Tiếp tục với quy trình cố định cho mỗi nước.
Việc "khởi động lại" này chỉ mất một hai phút, nhưng có thể cứu cả ván.
Sau một sai lầm
Sai lầm là thời điểm dễ mất tập trung nhất, vì cảm xúc rất mạnh. Một vài cách:
- Chấp nhận nó ngay. Nước đã đi không thể lấy lại. Tiếc nuối chỉ làm bạn sai thêm.
- Đánh giá lại thế cờ. Sau sai lầm, thế cờ có thể chưa mất. Tìm cách tốt nhất từ đây.
- Đặt mục tiêu mới: phòng thủ, tìm phản công, hoặc giữ hoà.
Xem thêm giữ bình tĩnh khi bị ép.
Luyện tập tập trung
- Chơi ván dài hơn thường xuyên. Ván dài luyện khả năng giữ tập trung lâu.
- Sau mỗi ván, đánh dấu những nước bạn đi mà không suy nghĩ đủ. Chúng thường xuất hiện ở cùng những thời điểm.
- Luyện không nhìn bàn cũng giúp rèn tập trung. Xem luyện không nhìn bàn.
- Giới hạn số ván mỗi buổi: chơi ít ván mà tập trung tốt hơn nhiều ván mà lơ đãng.
Những lỗi hay gặp
Chơi khi mệt. Kết quả thường tệ hơn nhiều so với khi tỉnh táo.
Thả lỏng sau khi có lợi thế. Đây là lúc cần tập trung nhất.
Không có quy trình cho mỗi nước. Dựa vào cảm giác, dễ bỏ qua bước kiểm tra.
Để cảm xúc chi phối sau sai lầm. Một sai lầm thành hai, ba sai lầm.
Tập trung khi chơi online
Chơi online có những thử thách riêng: tab khác trên trình duyệt, tin nhắn, thông báo. Vài thói quen giúp ích:
- Đóng các tab và ứng dụng khác trước khi bắt đầu ván.
- Bật chế độ không làm phiền trên điện thoại.
- Không mở phân tích hay tài liệu trong ván. Ngoài việc vi phạm luật chơi công bằng, nó còn làm bạn mất nhịp suy nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mình hay đi nước hớ khi đang thắng?
Vì khi có lợi thế, đầu óc thả lỏng và bỏ qua bước kiểm tra. Đây là lúc cần tập trung nhất.
Làm sao giữ tập trung trong ván dài?
Có quy trình cố định cho mỗi nước, nghỉ ngắn khi đến lượt đối phương, uống nước và loại bỏ nhiễu.
Khi nhận ra mình mất tập trung thì làm gì?
Dừng lại, hít thở sâu, nhìn lại toàn bộ bàn cờ và đặt lại mục tiêu cho phần còn lại của ván.
Tập trung có luyện được không?
Có. Chơi ván dài, dùng quy trình cố định, và xem lại những nước đi thiếu suy nghĩ giúp cải thiện dần.
Chơi online có khó tập trung hơn không?
Thường có, vì nhiều nhiễu hơn: điện thoại, thông báo, môi trường ở nhà. Hãy tạo không gian yên tĩnh trước khi chơi. Các bài khác có trong mục tâm lý thi đấu.
