Bạn vừa ăn được một Mã, hơn đối phương trọn một quân. Ván cờ lẽ ra đã xong. Nhưng hai mươi nước sau, bạn lại đang phòng thủ khổ sở, rồi thua hoặc hoà. Chuyện này xảy ra với người chơi ở mọi trình độ, và nó có một cái tên: không biết chuyển hoá ưu thế.
Hơn quân là điều kiện cần, không phải điều kiện đủ để thắng. Bài này giải thích những nguyên tắc giúp bạn biến lợi thế vật chất thành chiến thắng: đổi quân chứ đừng đổi Tốt, giữ Vua an toàn, dập tắt phản công, và đơn giản hoá tới tàn cuộc thắng. Bài liên quan về tâm lý: khi đang thắng.
Vì sao hơn quân mà vẫn không thắng
- Chủ quan: nghĩ ván đã xong, đi nhanh hơn, kiểm tra ít hơn.
- Để đối phương phản công: bên kém quân thường dồn hết sức tấn công Vua hoặc tìm chiếu mãi.
- Đổi sai quân: đổi hết Tốt, để lại tàn cuộc không đủ để chiếu hết.
- Không có kế hoạch: hơn quân nhưng không biết dùng nó để làm gì.
- Để quân mình bị treo: mải tấn công, quên kiểm tra.
Nguyên tắc 1: Đổi quân, không đổi Tốt
Đây là nguyên tắc quan trọng nhất:
- Đổi quân làm lợi thế của bạn lớn hơn một cách tương đối. Hơn một Mã khi mỗi bên còn nhiều quân là hơn một chút; hơn một Mã khi chỉ còn Vua và Tốt là hơn rất nhiều.
- Giữ Tốt vì Tốt là thứ cuối cùng bạn cần để phong cấp và thắng.
Ví dụ: hơn một Tượng nhưng không còn Tốt nào, bạn không thể chiếu hết. Hơn một Tượng với vài Tốt, bạn thường thắng dễ.
Nguyên tắc 2: Giữ Vua an toàn
Bên kém quân có một hy vọng lớn: tấn công Vua bạn. Họ sẵn sàng thí thêm quân nếu tìm được chiếu hết hoặc chiếu mãi.
- Đừng để Vua lộ chỉ vì muốn đẩy nhanh.
- Để ý những nước chiếu của đối phương, đặc biệt từ Hậu.
- Tạo ô thở cho Vua để tránh chiếu hết hàng cuối.
Nguyên tắc 3: Dập tắt phản công trước
Trước khi tiến lên, hãy hỏi: đối phương có thể làm gì? Nếu họ có một đòn phản công, xử lý nó trước.
- Đưa quân về phòng thủ nếu cần, dù phải tạm dừng tấn công.
- Đổi quân tấn công của đối phương.
- Không cho đối phương thời gian: đôi khi phòng thủ tốt nhất là buộc đối phương phải phản ứng với đe doạ của bạn.
Một nguyên tắc cổ: "Khi đang thắng, hãy loại bỏ mọi rủi ro trước, rồi mới thắng."
Nguyên tắc 4: Có kế hoạch cụ thể
Hơn quân rồi, hãy trả lời: mình sẽ thắng bằng cách nào?
- Phong cấp một Tốt: Tốt nào? Có đường không?
- Tấn công Vua đối phương: với quân thừa, bạn có thể dồn lực.
- Ăn thêm quân: quân thừa của bạn tấn công điểm yếu của đối phương.
- Đổi về tàn cuộc thắng: đổi hết quân, đi vào một tàn cuộc bạn biết chắc thắng.
Kế hoạch đơn giản nhất thường là tốt nhất. Không cần đòn đẹp, chỉ cần chắc.
Nguyên tắc 5: Đơn giản hoá
Khi hơn quân, thế cờ càng đơn giản càng tốt. Những thế phức tạp, nhiều đòn chiến thuật là nơi đối phương có cơ hội.
- Chấp nhận đổi quân khi có thể.
- Trả lại một phần lợi thế nếu điều đó giúp dập tắt phản công hoàn toàn. Ví dụ trả một Tốt để đổi Hậu.
- Tránh những nước "đẹp" nhưng rủi ro.
Nguyên tắc 6: Đừng vội
Khi không có nguy hiểm, không cần vội. Cải thiện từng quân, đưa Vua ra khi quân nặng đã đổi, chuẩn bị kỹ trước khi đẩy Tốt. Người chơi hơn quân mà vội vàng thường cho đối phương những cơ hội không cần thiết.
Kiểm tra trước mỗi nước
Khi hơn quân, hãy tăng cường thói quen kiểm tra:
- Đối phương vừa đe doạ gì?
- Quân nào của mình không được bảo vệ?
- Đối phương có nước chiếu nào không?
- Sau nước này, đối phương có đòn nào?
Tránh những bẫy hoà
- Pat: khi đối phương chỉ còn Vua, kiểm tra họ còn nước đi hợp lệ trước mỗi nước.
- Chiếu mãi: giữ Vua có chỗ trốn khỏi những nước chiếu của Hậu đối phương.
- Tượng khác màu: tàn cuộc Tượng khác màu ô thường khó thắng, kể cả khi hơn một hai Tốt.
- Tốt biên với Tượng sai màu: Tượng không khống chế ô phong cấp của Tốt biên có thể dẫn tới hoà.
Xem mẹo giữ hoà để hiểu đối phương sẽ tìm cách gì.
Những lỗi hay gặp
Chủ quan sau khi ăn quân. Nước tiếp theo thường là nước nguy hiểm nhất.
Đổi hết Tốt. Để lại tàn cuộc không đủ để thắng.
Tấn công khi Vua mình lộ. Đối phương phản công và chiếu mãi.
Không có kế hoạch. Đi quanh quẩn, cho đối phương thời gian.
Tránh đổi quân vì "muốn thắng đẹp". Làm thế cờ phức tạp không cần thiết.
Luyện tập
- Bày một thế bạn hơn một quân trên bàn cờ của trang, chơi với máy ở mức cao nhất và tập thắng.
- Sau mỗi ván hơn quân mà không thắng, xem lại: bạn đã vi phạm nguyên tắc nào?
- Đọc thêm các bài trong mục cách đánh, như cách phòng thủ khi bị ép để hiểu góc nhìn của đối phương.
Câu hỏi thường gặp
Hơn quân rồi nên đổi quân hay giữ quân?
Nên đổi quân, nhưng giữ Tốt. Đổi quân làm lợi thế của bạn lớn hơn một cách tương đối.
Vì sao hơn quân mà vẫn thua?
Thường vì chủ quan, để đối phương phản công, đổi sai quân hoặc không có kế hoạch.
Có nên trả lại quân khi đang hơn?
Đôi khi có, nếu việc đó dập tắt hoàn toàn phản công của đối phương, ví dụ trả một Tốt để đổi Hậu.
Làm sao tránh bị chiếu mãi khi đang thắng?
Giữ Vua có chỗ trốn, để ý những nước chiếu của Hậu đối phương, và đổi Hậu nếu có thể.
Nên vội kết thúc ván không?
Không. Khi không có nguy hiểm, cải thiện từng quân và chuẩn bị kỹ trước khi quyết định.
